Ljheimar og sagna
vefsa Pjeturs Hafsteins Lrussonar


Aftur forsu


DAUI LIFANDI MANNS

Smsaga eftir Pjetur Hafstein Lrusson

         Hann bei einskis, n heldur vnti hann nokkurs hlutar. Og , auvita bei hann ess a tminn lii, rtt eins og allir gera. En tminn lur ekki fram og svo sem ekki heldur aftur bak. etta vissi hann. Og honum var einnig ljst a tminn lur hring. Hring kringum sjlfan sig. 
   
     Segja eir ekki a sagan endurtaki sig? Hann hefi tt a vita a, riggja hjnabanda maurinn og jafn margra skilnaa. Einmitt nna stu au, brnin hans, sem rlgin hfu haganlega sett niur heimili hr og ar, j einmitt nna stu au vntanlega prbin vi veislubor, n ess svo miki sem vita, hvar fair eirra vri niur kominn. Fimm brn r remur hjnabndum og eitt ea tv a auki.             Jafnan hafi honum tt notalegra, egar jlin voru hvt. Hann myndai sr a v hefi hann tt a venjast bernsku. Var samt ekki alveg viss. hlaut a svo a vera. a minnsta hafi hann komi v svo fyrir minningunni. Ef til vill var a aeins hagring sannleikanum. Ekki s eina, gtu eir sagt, sem lti hafa anoli vngjum hugarflugsins.
        Snjnum kyngdi niur. Hann var bjartur og hreinn og ar sem rafljsin rskuu ekki gangverki nttrunnar, varpai hann birtu mt svrtum skammdegishimni. Hann ht Kristinn og hann treysti sr ekki upp dekk. Hann veigrai sr vi a horfa jlasnjinn, vildi heldur kldrast ketu sinni. ar hafi hann gtan flagsskap af eim systrum, eymd og sjlfsvorkunn. r veittu honum fslega nrveru sna. Honum voru sveiflurnar tamar. mist blasti hyldpi eitt vi augum ea rstur sng hverri grein. Sld aus og hamingju bei handan nsta horns. a var bara a ganga fyrir horni og grpa gsina. En egar fyrir horni kom, var gsin flogin. Ekki vissi hann hvert. En skringar essa flugs hafi hann jafnan reium hndum. Og gat hann aldrei lrt af fenginni reynslu. 
   
     Fyrst eftir fllin, hvort heldur au voru fjrhagslegs elis ea sprottin af rtum tilfinninga, lagist hann unglyndi. tti honum vissara a hafa flsku innan seilingar. etta stand gat vara daga ea vikur, stundum jafnvel nokkra mnui. datt hann niir einhverja snilldarhugmyndina ea rakst enn eina einu stina lfinu. Eftir a ru festa og byrg gjrum hans, ef til vill ekki alveg ar til nsta fall skall , en alla vega anga til slan var orin svo langvarandi a jarai vi tilbreytingarleysi. tti sta til a fagna vieigandi htt. Og ar e Kristinn var gleimaur, eins og alvrugefnir menn me grmu eru oft kallair, var s httur vinlega fljtandi formi. 
        Togarinn l vi bryggjuna og haggaist ekki frekar en hs urru landi. Veur var enda gtt, veruleg gola en nokku kalt. Og svo essi lka snjkoma. 
   
     Kristinn l koju og las. Hann las Einar Ben. nnur skld voru honum ekki hugstari, hvort heldur a honum stti harmur ea glei. egar hann var barn og unglingsrunum, hafi hann stku sinnum s hfuskldinu brega fyrir gtu. Og eitt sinn egar hringt var dyrabjllunni hsi foreldra hans, og hann fr sjlfur til dyra; hver skyldi hafa stai trppunum nema sjlfur skldjfurinn? Hann tti erindi vi fur piltsins. Fair hans bau skldinu til stofu og lokai eftir eim. Aldrei vissi Kristinn hva eim fr milli arna stofunni, fur hans og skldinu. Taldi lklegt a a tengdist vinnu ess fyrrnefnda. Hann var bankastjri og sem slkur vanur a sinna erindum manna skrifstofu sinni bankanum. En engin regla er n undantekninga og sjlfur var Einar undantekning fr eirri meginreglu, a stutt s fr hvirfli til ilja flks andlegum efnum. Slkur maur var ekki afgreiddur kontr eins og hver annar. etta skynjai drengurinn, tt hann skildi a ef til vill sur. 

                "tmi er svipstund ein, sem aldrei lur, 
   
              algeims rm, ein sjn, einn drarbjarmi". 

        Kristinn lagi fr sr bkina. Hann spennti greipar aftur hnakka og horfi upp undir efri kojuna. Einmitt svona hafi hann legi koju sinni tuttugu rum ur, egar skpin dundu yfir. a var snemma morguns. Veur var okkalegt og siglingin hafi gengi a skum. Vi ru var heldur vart a bast, jafn snilega og friur var nnd. Flestum kafbtum jverja hafi veri skkt ea eir voru krair af sundursprengdum hfnum. 
   
     Fer skipalestarinnar fr New York hafi veri tindalaus. Sar ennan sama dag yri lagst a bryggju Belfast. Eftir a l leiin heim, ar sem nir tmar biu starfsfsra handa strhuga skumanna. 
   
     Skyndilega ntrai skipi stafna milli. Kristinn vankaist nokkra stund, spratt v nst ftur og hentist t r ketunni. Hann hljp upp stiga og t dekk. eir sem lifa hfu rsina af, voru mist komnir btana og flekana, ea voru lei . Einhverjir svmluu enn sjnum. Flaut ar ef til vill einhver hreyfingarlaus? Hann leit snggt kringum sig. Allir bjrgunarbtar og flekar voru komnir fyrir bor. a var vst ekki um anna a ra, en a lta sig gossa saltan sj. En ur en til ess kmi, tk hann eftir v, a hann st arna nrklum einum fata. 
   
     Kristinn hafi jafnan veri skartmaur klaburi. Niri ketu hans hngu renn jakkaft af allra fnustu ger. Hann lt a a sr hvarfla, a snarast eftir eim. Gti hann ekki kltt sig au, hvert utan yfir anna og kasta sr svo sjinn? Nei, til ess vanst ekki tmi. Skipi hallai svo skyggilega, a a mundi snilega skkva rfum mntum. 
   
     Kristinn var slakur sundmaur. Hann skimai eftir bjrgunarbelti en kom hvergi auga a. N var a hrkkva ea stkkva. Hann prlai yfir lunninguna og kastai sr fyrir bor. egar honum skaut upp, s hann a nokkur splur var a nsta bjrgunarfleka. Sennilega hefi hann ekki n a synda anga. a vildi honum v til lfs, a hann ni taki braki, sem flaut sjnum. Hann hlt dauahaldi braki og svamlai me ftunum. annig komst hann a bjrgunarflekanum. Og um bor hann ni hann, rtt til horfa eftir slenska fnanum, sem blakt hafi ltilli fnastng skuti skipsins, hverfa regindjpi. Sog myndaist haffletinum, svo hringlaga grur. Eftir rskamma stund sust ess engin merki, hvar skipi hafi sokki. 
   
     heila klukkustund mttu skipsbrotsmennirnir velkjast um einum bjrgunarfleka og tveimur bjrgunarbtum, uns Bretarnir komi og bjrguu eim um bor vopnaan togara. S stund lei gulli sorg. Svo stutt var milli btanna og flekans a flkinu var ljst, hverjir hfu bjargast. Hinn i strsgu hafi krafist frna fimmtn manna og kvenna, sem ekki hfu anna til sakar unni, en a vera sjmenn ea faregar lei heim a lokinni dvl fjarlgu landi. 
   
     En Kristinn lifi. Og ; mortilri mistakast aldrei alfari, ekki heldur tt au su tilviljunarkennd eins og etta. S sem fyrir slku verur deyr, tt ekki s nema a hluta til. Lf hans verur me vissum htti stug endurtekning daua ess manns, sem lifir . Daui lifandi manns. 
   
     Tuttugu r og rj hjnabnd a baki. Hann settist upp, tr sr ppu og naut tbaksins bland vi einsemdina. 
   
     Hva var hann annars a gera um bor essum togara? Hafi hann ekki veri fjlskyldumaur og bndi nokkrum vikum ur? Ekki vissi hann betur. Strbndi, meira a segja; a minnsta verandi strbndi. Hann hafi keypt eina grsugustu kostajr landsins til a hefja ar kabskap me slkum htti, sem ekki hafi ur ekkst landi hr. Vst hafi hann fyrr reynt fyrir sr essu svii, n ess a eftir gengu bjrtustu vonir. En var hann ungur og reyndur. N var betri t me blm haga. 
   
     Jrin var nbli. Hann hafi egar reist vieigandi hsakost, barhs, fjs, hlu og verkfrahs. Aeins var eftir a kaupa bpening. Allar hfu essar framkvmdir veri kostaar me lnum, sem vitanlega urfti a framlengja eins og gengur. slkum strrum var ekki stai austur sveitum. Hann var v a dvelja langdvlum bnum. Konan og brnin, tveir kornungir synir, voru fyrir austan. Bankastjrann, sem hann tti viskipti vi, hafi hann ekkt fr blautu barnsbeini. a n vri, eir bir Vesturbingar h og hr. En eir kumpnar ttu fleira sameiginlegt en a, a hafa sliti barnssknum mlinni vestur b. Bir voru eir gefnir fyrir sopann. Kristinn taldi vissara a halda bankastjranum vi efni vieigandi htt. eir eyddu v lngum stundum yfir sklum glandi ealvns, bi heimili bankastjrans, htelherbergi Kristins og ldurhsum borgarinnar. Og taldist ekki vieigandi a bankastjrinn borgai brsann. 
   
     J, etta virtist tla a lika fyrir viskiptunum, enda ekki anna meira rtt, mean vni flaut rtta lei, en glst framtarforn Kristins, sem strbnda me li. Inn milli var svo smokra bernskuminningum r Vesturbnum og nokkrum perlum Einars Ben. og annara gsklda, egar hfa tti. a fll hlut Kristins a leia ferir um rki andans, enda var bankastjrinn kunnugri eim vermtum, sem hgt er a sl tlu , en hinum, sem lyfta slinni til ha. egar la tk hausti virtust viskiptin vera hfn. Bankastjrinn tti aeins eftir a sannfra bankari um nausyn ess a skuldum Kristins yri breytt langtmaln og honum auk ess veitt ln til a kaupa bstofn. Ekki dygi anna en a bankinn yri rausnarlegur vi strhuga mann, sem var ann veginn a koma laggirnar strsta kabi landsins. 
   
     En dundu skpin yfir. a var seint rijudagskvldi. Daginn ann hafi bankastjrinn teki sr fr fr daglegu amstri bankanum. Raunar hafi umrtt fr stai dulti lengur ea fr fstudagsmorgni. Ekki hafi hann dregi sig r hringiu viskiptalfsins. Fjarri fr v. Allan tmann hafi hann seti herbergi Kristins Htel Sgu og arf vart a nefna umruefni, sem blanda var, a v er virtist hfilegri drykkju guaveiga. Og gerist a, fimmta degi drykkjunnar, a bankastjrinn oldi ekki meira. Og a sem verra var; hann yfirgaf hteli hvorki fjrum ftum n tveimur, heldur sjkrabrum. Einhverra orsaka vegna su lknarnir sjkrahsinu ekki stu til a tskrifa hann me hrai, heldur lgu eir hann fla urrkv. Vart hefi etta komi a sk, ef svo illa hefi ekki vilja til, a vi bankann strfuu tveir bankastjrar og eins og vi mtti bast, tk hinn vi verkefnum sns tbrunna flaga, mean s l sjkrahsinu. v miur fyrir Kristin voru bankastjrarnir a v leyti til lkir menn, a mean bernskuvinur hans var svona blautara lagi, skrjfai hinum. Auk ess var a vafaml a hann ekkti Einar Ben., nema af afspurn. stuttu mli sagt; ln fllu - , skjaborgir hrundi. Og sta ess a Kristinn kmi b sitt me kostarkar mjlkurkr, forai konan sr aan me drengina. Slkar uru lyktir ess fjlskyldulfs. 
   
     Kristni var skilnaurinn ungbr. Hann bar sig karlmannlega og kva a vinna sr inn skotsilfur me v a fara sjinn. Vinur hans einn geri t togara og honum var ljft a ra Kristin sem kokk. hfnin urfti ekki a kvarta undan eirri rstfun, enda lk matargerarlistin hndum hans. Eiginlega hafi trinn veri ein allsherjar veisla, ar sem hver mlt var hfninni ljfasta sla. a var n ekki aldeilis veri a velja kokkinum nein smnarheiti. vert mti, hann var aldrei nefndur nafn nema me viringu og hlhug. Meira a segja mestu slordnar hafnarinnar ltu a ekki a sr hvarfla a setjast til bors, ruvsi en skrbbair, stroknir og kemdir. 
   
     Veiin var svo sem ekkert umfram a, sem kallast mtti okkalegt. Hitt var llu lakara a togarinn kom ekki a landi, fyrr en langt var lii afangadag. Kristinn, sem hafi tla a heimskja frnda sinn einn, eirri vissu a honum yri boi a eya jlunum me fjlskyldu hans, hafi sig ekki heimskn egar hlminn var komi. Hann kunni ekki vi a birtast fyrirvaralaust egar jlasteikin vri komin ofninn. Hann hafi ekki ori sr ti um hsni ur en hann fr sjinn og hteli vildi hann ekki dvelja. Ng var komi af slku bili. Hann bei v um bor ar til vaktmaurinn kom. Sem vnta mtti var s feginn v a vera sendur heim. Kristinn tk ekki anna ml en a standa fyrir hann vaktina. Og n sat hann sem sagt koju sinni og horfi tbaksreykinn liast upp r ppunni. 
   
     etta var eins og a lesa visgu sna reyk. Eftir v sem reykurinn reis hrra, var mkkurinn ynnri, uns hann hvarf,- minntist vi lofti; var hluti ess. annig mundi Kristinn sjlfur kveja etta auma jarlf. Sl hans mundi liast um lofti, uns hn hitti fyrir Gu sinn og hirfi einingu hans. en ekki fyrr gti hn last ann fri, sem misskildum mnnum er meinaur hr megin grafar.
   
     a hafi hvini sjnum seinustu andartkin ur en tundurskeyti sprakk. Svo var allt hljtt; rskotsstund. egar hann ttai sig v, sem gerst hafi, var hann ekki samur maur. ldurnar vgguu flekanum lkt og barni murrmum. En hr voru engir murarmar, aeins magnrota flk, sem skildi ekki grimmd eirra rlaga, sem flagar ess hfu mtt ola. 
   
     Hva Kristin hrri var hyggjuleysi skunnar a baki. Hann hafi mtt reyna grimmd heimsins eigin skinni. eir sem bjrguust, jafnt faregar sem sjmenn, voru fluttir til Skotlands. aan var flki sent heim skmmu sar. En Kristinn kom ekki heim; ekki allur. a var sem hluti hans hefi sokki me skipinu og hinum ltnu svalar ldur rlandshafs. Fr essari stundu var glei hans aldrei sorginni fjarri. Og tr hans lfi var blndu beiskum geig. 
   
     Tuttugu ra leiksning ar sem ess var freista, a sveigja munnvikin a kinnbeinunum, fremur en lta au sga niur hku. Vera menn ekki a halda andlitinu? Hann reis upp r kojunni og settist vi bori. Dr penna r skffu. N skyldi ess freista a meitla lf hans stulum og hfustfum, enda tt s reglufesta, sem slk ija krefst, hefi neitanlega ekki marka veglei hans. Hann stari lengi autt blai, en hugurinn reikai var en svo, a af yrkingum gti ori. Nr og fjr. 
   
     Nei, a var ekki langt san allt benti til ess, a hann mundi eya essum jlum fami fjlskyldunnar; strbndi kostajr. N jja. Miki var a annars hugulsamt af vaktmanninum, a koma aftur um bor, rtt til a gauka a honum flsku af essu lka rvals visk.


Aftur forsu