Ljheimar og sagna
vefsa Pjeturs Hafsteins Lrussonar


Aftur forsu


STEINN STEINARR


Steinn Steinarr, mlverk eftir Einar Hkonarson
Steinn Steinarr, mlverk eftir Einar Hkonarson

ri 2008 var ld liin fr fingu Steins Steinarrs, jafnframt var etta r fimmtugasta rst hans. r vangaveltur sem hr fara eftir, eru skrifaar tilefni essa. Hr er ekki um a ra anna en samhengislausar vangaveltur um skldi, samt ess, lj ess og lf.

Komi einhver til me a nta sr essi skrif prenti, netinu ea me rum eim htti, sem flokkast getur undir fjlmilun, er hann vinsamlegast beinn um, a la a v ori a hfundi essara pistla.

 

Steinn Steinarr I

18.1.2008

Hann ht Aalsteinn og var skrur Kristmundsson, hvort sem a vi rk a styjast, ea hitt er sannara, a eitthva hafi veri til grusgum fyrir vestan um faerni drengsins.  En svo miki er vst, a hvorki verur r v skori, n heldur skiptir a mli.  Hitt er nokkurs um vert, a egar piltur essi x r grasi, hneigist hugur hans til skldskapar.  Tk hann sr skldanafni Steinn Steinarr.

r er liin ld fr fingu Steins, en hann fddist  Laugalandi Nauteyrarhreppi, vestur vi safjarardjp ann 13. oktber ri 1908.  Ekki ni Steinn Steinarr hum aldri; hann lst Reykjavk 25. mai 1958 og er v, auk aldarafmlisins, fimmtugasta rst hans r.  er ess og a geta, a hfu verk hans, ljaflokkurinn Tminn og vatni, kom t rslok 1948 ea fyrir sextu rum.  Raunar segja sumir, a nokkur vafi leiki v, hvoru megin ramtanna ljaflokkurinn hafi komi t.  Flestir hallast a v, a a hafi veri fyrir ramt.  En um a gildir hi sama og um faerni; a skiptir ekki mli.  Hitt er meira um vert, a slenskur skldskapur er annar eftir tkomu Tmans og vatnsins en fyrir hana, og hfu mis lj ess blks birtst ur.

Steinn Steinarr hefur haft meiri og djpstari hrif slenskar bkmenntir, en margur hyggur.  Um a m deila, hvort bkmenntir mti tarandann ea mtist af honum.  Sjlfur hallast g a v sar nefnda.  En a breytir ekki v, a Steinn Steinarr er sinn htt, tkngervingur okkar tma.  Hann er spegilmynd eirra sunda, sem yfirgfu fa tnblela forferanna og mraflka, sem vtt hfu ftur eirra um aldir, til ess, a freista gfunnar litla borglkinu suur vi Faxafla.  Upp fr v var hann gestur Reykjavkur og barn hennar senn; nmt eyra hennar og rjskufull rdd.

a m ekki minna vera, en g freisti ess, a varpa nokkurri mynd Stein Steinarr eim skrifum mnum, sem hr birtast etta ri.  a ngir nefnilega ekki, a taka ofan fyrir slkum mnnum, egar ber fyrir augu me einum ea rum htti, og halda svo fram gngunni, eins og ekkert hafi skorist.

 

Steinn Steinarr II

19.1.2008

Oft hefur tmhyggju bori gma umrum um skldskap Steins Steinarrs.  g get ekki fallist , a hann s skld tmhyggjunnar.  Vissulega er Steinn skld efans.  En efinn er ekki hfnun ri gildum, eins og tmhyggja, heldur leit a eim.  Hvort hann hafi hneigst til dulhyggju einhverri mynd?  Visssulega m sj ess merki sumum lja hans.  Og svo miki er vst, a hann gekk kalsku kirkjunni hnd, en dulhyggjan er snar ttur kalskri tr.  Raunar vilja sumir gera lti r kalsku Steins Steinarrs.  En mr er a til efs, a maur me hans geslag hafi gerst kalikki upp grn.

Enda tt Steinn vri stundum opinskr skrifum snum, jafnt bundnu mli sem lausu, var hann dulur maur.  verkum snum opinberai hann vissa tti eli snu; ara ekki.  Hann tti sinn heim.  v til stafestingar er eftirfarandi frsgn:

Fyrir all nokkrum rum tti g vital vi systurson Steins, Harald Gubersson myndlistarmann, sum Morgunblasins.  ar segir Haraldur m.a. fr v, a egar hann, barnungur l sjkrahsi fyrir sunnan, fjarri fjlskyldu sinni, kom Steinn frndi hans reglulega til hans, bi til a stytta honum stundir, eins eins til a fra honum liti og pappr.  Sjkrahslega Haraldar var lng, enda jist hann af tringu.  En aldrei brst a, a Steinn vitjai hans.  Engir af hinum fjlmrgu spjallflgum Steins vissu um ennan frnda hans, hva heldur um samband eirra.  etta var hluti ess heims, sem Steinn tti fyrir sig og hleypti ekki vikomandi a.

au voru mrg, mraljsin lfi og ljum Steins Steinarrs.  Vissara a fara varlega skrifum um slkan mann og verk hans.

 

Steinn Steinarr III

25.1.2008

Steinn steinarr var ekki aeins me okkar bestu ljskldum; hann var og hagur bundi ml.  Sustu virin bj hann samt konu sinni, sthildi Bjrnsdttur, suur Fossvogi.  Rku au ar ltilshttar hnsnab, sem ekki var fttt eim rum umhverfis binn.  Einnig herbergjuu au hundtk, en slk var eim tmum trssi vi reglur Reykjavkurborgar ar um.

N voru g r dr, au hjnin vildu hvorki lta tkina, n brjta veraldleg lg og reglur.  Var v brugi a r, a skrifa bjarri brf, sem stla var Gunnar Thoroddsen borgarstjra.  Brfi birtist heildarsafni Steins ri 1964 og fer hr eftir:

Gunnar Thoroddsen, borgarstjri.

a er upphaf essa mls, a vi undirritu eldri hjn, til heimilis a Fossvegsbletti 45 vi Slttuveg Reykjavk, hfum undanfarin 2 r haldi hundtk eina, mraua og gamla nokku.  Vel er okkur ljst, a slkt upptki strir mti lgum og rtti ess bjarflags, hverju vi tilheyrum.  En allt um a hfum vi, svo sem oft vill vera, bundi nokkurn kunningsskap og jafnvel vinttu vi etta ftklega kvikindi, svo og a vi okkur, eftir v, sem nst verur komizt.

N hfum vi sustu daga ori ess greinilega vr, a ri mttarvld hyggjast lta til skarar skra gegn hundtk essari, og sjum vi ekki betur en a nokkurt efni s komi.  ess vegna spyrjum vi yur, herra borgarstjri, hvort r geti krafti embttis yar og einkum af yar snotra hjartalagi veitt okkur nokkra slka undangu fr laganna bkstaf, a vi megum herbergja skepnu essa, svo lengi sem henni endist aldur og heilsa.  Vi viljum taka a skrt fram, a tkin er hgvr og heimakr, svo a einstakt m kalla n tmum.  Hn er og srlega meinlaus af sr, og kllum vi a helzt lj hennar ri, hvlk vinaht hn ausnir llum, kunnugum sem kunnugum.  En kannski veit hn betur en vi, hva vi slkum efnum, og skal ekki um a sakazt.

 

Me vinsemd og viringu

 

Reykjavk 18.1.1957

Steinn Steinarr

sthildur Bjrnsdttir "

 

Ja, skyldi ekki margur yggja frisemd, sem fram kemur essu brfi til borgarstjra Reykjavkur?

 

Steinn Steinarr IV

26.1.2008

Af fum skldum fer meiri sgum en af Steini Steinarr.  a eitt dugi, a hann var mikill kaffihsamaur og nestor eirrar skldakynslar, sem umbylti slenskri ljager um og eftir mija sustu ld.  Raunar m segja, a Steinn hafi rutt eim brautina.  Hann var og hnyttinn tilsvrum og gat veri meinhinn.  Anna eins berst n t.

En hvern mann hafi etta meinhna skld a geyma?  Lj hans bera a me sr, a ar fr dulinn maur, enda orti Steinn samrmi vi sjlfan sig, svo sem gerist um mikil skld.  En honum var ekki tamt a flka tilfinningum snum; meinhnin stafai ekki af meinlegu innrti, hn var brynja hans og skjldur. 

g ekkti Stein Steinarr ekki persnulega, enda ekki nema sex ra sni, egar hann lst.  En allt fr v g var um tvtugur a aldri, hef g reynt a mynda mr skoun persnu hans, ekki aeins t fr v sem eftir hann liggur, heldur einnig me samtlum vi sem ekktu hann lifanda lfi.  Niurstaa mn er s, a Steinn hafi veri bldur maur.  Vera m, a s skoun mn s rng, en mig langar , til a sna eitt dmi, mli mnu til stafestingar.

Unnur Baldvinsdttir ht kona.  Hn var tvgift.  Sari maur hennar var Veturlii Gunnarsson listmlari.  g ekkti au hjn vel, sustu vir Unnar.  Hn sagi mr eftirfarandi sgu:

Jn Plsson fr Hl hafi veri kostgangari hj mur hennar, egar Unnur var enn barnsaldri.  tti henni eftir a vnt um Jn.  Henni var v mjg brugi, egar hn heyri a fiskb, a lk Jns hefi fundist sj Reykjavk.  Sem kunnugt er, veit enginn nkvmlega, hver rlg hans uru.  En a er nnur saga.

essum tma var Unnur gift sjmanni og tti tv brn unga aldri.  Maur hennar var sjnum og hn gat ekki fengi neinn, til a lta eftir brnunum, egar tfr Jns skyldi ger.  Eitthva hafi hn mlga etta vi kunningja sna.  Svo miki er vst, a rtt ur en tfrin skyldi hefjast, er banka hj henni.  egar hn kemur til dyra stendur Steinn Steinarr ar.  Hafi hann enga vafninga , heldur tti Unni til hliar og gekk inn, um lei og hann sagi: a er best farir".  Fleirir voru au or ekki, en Steinn sat yfir brnum Unnar, mean hn fylgdi Jni Plssyni fr Hl hinsta splinn.

g veit ekki hva etta segir rum.  En me tilliti til vinttu Steins og Jns, ykir mr etta lsa bldri hjartahlju.

 

Steinn Steinarr V

1.2.2008

S var t, a Reykjavk var mir frra.  Aftur mti fstrai hn vi barm sr fjlda flks r rum landshlutum, sem leitai hj henni sjr, oft n snilegs tilgangs.  Steinn Steinarr var einn slkra frumanna.  Hann mun hafa bori ar a gari skmmu eftir 1930, rtt  rmlega tvgugur piltur a vestan.  Sasta ri, sem hann lifi, 1958, skrifai hann frsgn af essu flandri snu til hfustaarins og fer fyrri hluti hennar hr eftir:

  slbjrtum morgni fyrir meira en hlfum mannsaldri san, st g bryggjunni, ar sem n heitir gisgarur, og litaist um.  etta var Reykjavk, endimark drauma minna, jafnt hamingju og harma, og loksins var g kominn alla lei.  Enn dag man g, hva g var undarlegur innvortis, g gat ekki hugsa nokkra hugsun til enda, bara laumaist fram me pokann minn bakinu einhvers konar sttheitri leislu.  miju Austurstrti rankai g vi mr andspnis litlu barskilti, sem var letra:  Amatrverzlun orleifs orleifssonar.  etta er n meiri ritvillan, maur, hugsai g, a stendur amatrverzlun stainn fyrir matvruverzlun.

En n voru g r dr.  g urfti a komast upp Njlsgtu 12 til flks, sem hafi lofa a vera mr innan handar.  Og hvernig tti mr a takast a?  g spuri fjlda manns til vegar og fkk alltaf g og rei svr, en a kom mr a litlu haldi.  Eftir tveggja klukkustunda villurfandi hringsl tkst mr a finna hi umrdda hs.--

San hef g veri Reykvkingur.  Og essi borg var fstra mn og nnur mir, vinlega fremur mild og ljf vimti, egar ess er gtt, a g var mikill prupiltur og brekabarn."

Steinn heldur fram frsgn sinni og geta menn lesi hana kvasafni hans og greina.

En n btist vi frsgn r annarri tt, tt sama elis s.  ri 2002 kom t samtalsbkin Fr linum tmum og landi", en ar tk g tali fjra heiursmenn, ..m. Jn fr Plmholti en hann kom til Reykjavkur, svo sem hlfum mannsaldri, eftir a Steinn Steinarr hf a slta skslum snum gtum borgarinnar.   Gef g n Jni ori, eftir a hafa spurt hann, hvenr lei hans hafi legi til Reykjavkur:

a var ri 1954, fr g Kennarasklann.  egar g kom binn ekkti g ar ekki nokkurn mann.  vasanum hafi g mia me nfnum og heimilisfangi flks r Hrgrdal, sem flutt hafi suur.  au hfu bi Bakanda; Sigursteinn Jlusson og Lilja Sveinsdttir fr Flgu, systir Jhanns magisters.  essum mia st, a au byggju vi Njlsgtu. 

g hafi komi suur me rtu.  t r henni st g vi Kalkofnsveg, ar sem afgreisla B.S.. var .  g s arna gtukort af bnum og reyndi a tta mig v, hvar Njlsgata vri.  Eftir a lagi g af sta yfir Lkjartorgi og upp Bankastrti.  San tek g beygjuna aan upp Sklavrustginn.  g taldi a a mundi vera stysta leiin Njlsgtu.  Auk ess sndist mr frra flk eirri lei, heldur en Laugavegi.  g er svo a huga a v a spyrja til vegar.  En a var eins og allir vru a flta sr.  Loks mti g lgvxnum manni grum frakka og spyr, hvort hann geti sagt mr, hvar Njlsgata byrji?  J, j," svarai hann.   Og hann snr vi og gengur me mr splkorn upp Sklavrustginn og bendir mr stainn, ar sem Njlsgata byrjar og segir mr a halda ar fram.  g kvaddi ennan gta mann og gekk leiis a hinu fyrirheitna hsi.

Svo er a einhvern tma veturinn eftir, egar g var kominn Kennarasklann, a g er staddur niri Lkjartorgi, samt einhverjum, sem g hafi kynnst.  s g ennan mann ganga eftir Torginu og inn Hressingarsklann.  g spyr kunningja minn, hvort hann viti, hver etta s.  etta", segir kunningi minn, etta er Steinn Steinarr."  Steinn Steinarr var v fyrsti maurinn, sem g talai vi Reykjavk.  En nnari uru kynnin" ekki.

Og segir ekki meira af samskiptum essara tveggja sklda, Steins Steinarrs og Jns fr Plmholti.  En g velti v stundum fyrir mr, hvort a hafi ekki veri hlutskipti Steins, a vsa andans mnnum Njlsgtu me einum ea rum htti.

 

Steinn Steinarr VI

2.2.2008

Fjarri s mr, a gera Steini Steinarr upp hugmyndir um hamingjuna.  Sennilega hafa au veri mlkunnug, skldi og etta mjg svo ra vf, sem svo margir hafa misskili skilningi snum.  En einhvern veginn hefur mr jafnan tt kvi Steins, Hamingjan og g", lsa kminni stt hans vi lfi,  ln ess og ln, n ess hann beinlnis tki ofan fyrir v.

 

Hamingjan og g

 g og hamingjan skildum aldrei hvort anna,

og eflaust m kenna a vestfirzkum framburi mnum,

en hn var svo dramblt og menntu og sunnlenzk snum,

og sveitadreng vestan af landi var hs hennar banna.

 

a hfir ei neinum a tala um tp sn og hnekki,

og til hvaa gagns myndi vera svo heimskuleg ija?

Samt urfti g rtt eins og hinir mr hjlpar a bija,

en hamingjan sneri sr fr mr og gengdi mr ekki.

 

Og loksins var sunnlenzkan eiginleg munni mnum,

og mlhreimur bernskunnar tndist rkkur hins lina.

g hlt, a vi slkt myndi el hennar gljpna og ina,

en var hn orin versfirzk framburi snum.

 

Steinn Steinarr VII

8.2.2008

Mr er a strlega til efs, a umkomulausara flk hafi veri til slandi, en niursetningar gamla bndasamflagsins. mlaga brn voru rifin r fami foreldra sinna og eim rstafa af hreppnum, eins og veri vri a reka f dilka. Gu og lukkan ru v svo, hvar magarnir lentu og hvernig mefer eir fengu.

Piltstauti s, Aalsteinn Kristmundsson, er hf a rlta um gtur Reykjavkur undir v meitlaa nafni Steinn Steinarr, var r hpi essa aunulausa flks. Var sst a undra, a hann smai sr skldanafn r grjti.

Me fum undantekningum svo sem Blu-Hjlmari og Stephani G. Stephanssyni hfu slendingar vanist v, a hfuskld eirra vru ttgfugir menntamenn ea a minnsta hempuklddir kirkjunnar jnar fram til dala, eins og t.d. sra Jn orlksson Bgis. Lgmarki var, ef menn tluu sr inngngu hllu Braga, a eir ttu til gildra bnda a telja. eir sem near voru settir mannviringarstigann, en ortu , klluust aluskld" og tti miur fnt betri bjum.

En sem sagt, skmmu eftir glanshtina miklu ingvllum ri 1930, fer hann a mla gturnar hfustanum, essi niursetningur a vestan. Reyndar naut hann ess, umfram marga slka, a hann var heppinn me fstur. En a er nnur saga.

Ekki er a orlengja a, a piltur essi lagist skldskap, me eim rangri, sem alj ekkir. Vissulega var Steinn Steinarr ekki hi eina skld sinnar tar, sem ala essa lands l af sr. a var meira a segja annar niursetningur skldahpnum, tt lti fri fyrir honum, hgvrarinnar vegna, og g hr vi hreppsmagahnokkann" rn Arnarson. Og ekki m gleyma Reykjavkurskldinu Vilhjlmi fr Skholti.

Steinn var sur en svo einn um a, sinnar kynslar, a yrkja vel. Auk Arnar Arnarsonar og Vilhjlms fr Skholti m nefna skld eins og Dav Stefnsson og Tmas Gumundsson og raunar fleiri. En me fullri viringu fyrir eim og rum, sem nefna mtti smu andr, er Steinn Steinar a skld sustu aldar, sem varpar ljsi, jafnt gengna sl, sem og veginn fram. Hann er s steinn, sem strstur er vru slensks skldskapar allar gtur aftur til Jnasar Hallgrmssonar.

 

Steinn Steinarr VIII

9.2.2008

Einhvern tma s g v haldi fram prenti, a Steinn Steinarr hefi tt a til, a nefna lj sn t lofti. Chaplinvsa, model 1939" var srstaklega nefnd v sambandi. En er essi nafngift ljsins t blinn? Tpast.

 

Vst er g vesall piltur

af vondum heimi spilltur,

og ankinn fleytifylltur

af flestra sorg og ney.

Um essar gtur gekk g

og greia ltinn fkk g,

af sulti ei saman hkk g,

og svona er margra lei.

 

etta er fyrsta erindi ljsins og arf ekki frekari vitna vi. Umrenningur Chaplins og fyrrum niursetningurinn Steinn Steinarr, sem fetai sig um gtur Reykjavkur, eru einn og sami maurinn.

 

g var rkastsins tknrna mynd, g var mannflagssorinn,

og mr var hvarvetna synjandi vsa braut,

og rjzkan, sem lgvxnum manni bli er borin,

kom bgindum mnum til hjlpar, ef allt um raut.

 

annig hljar rija erindi lji Steins, A fengnum skldalaunum".

 

Nei, a er ekki tlan mn a nota Stein Steinarr sem rafnagnsinnstungu og koma honum samband vi tv gt vegg. En su umrenningur Chaplins og hann ekki einn og sami maurinn, eru eir a minnsta smu nttru.

 

Steinn Steinarr IX

15.2.2008

Glggir menn hafa ora a vi mig, eim yki g hafa teki nokku strt upp mig sjunda pistli mnum um Stein Steinarr, ar sem g segi um hann: Hann er s steinn, sem strstur er vru slensks skldskapar allar gtur aftur til Jnasar Hallgrmssonar."

 

ess misskilnings virist gta, a arna s g a setja gastimpil Stein og vntanlega Jnas leiinni. v fer fjarri. g tla mr ekki dul, a kvea upp r um a, hvert gsklda jarinnar s rum r eim hpi fremra. Slkt httalag vri marklaust, enda byggist svo kalla mat skldskap geslagi hvers og eins. a er ltt verk, a greina milli sklda og bgubsa, en lengra verur ekki gengi eim efnum.

 

En tt mrgum hafi veri gefi, a yrkja vel liinni ld og eirri nstu ar undan, breytir a ekki v, a Jnas Hallgrmsson er rdd slands 19. ld og a svo eftirminnilega, a mur eirrar raddar er ekki agnaur enn. sama htt er Steinn Steinarr rdd lands og jar 20. ldinni og ber enn htt. essi tv skld eru einfaldlega boberar sinna tma, vngjatk eirra eru borin uppi af vindum nrra hugmynda. Stefnur og straumar hafa komi og fari. En vissan htt hefur jafnan blsi r eirri ttinni, ar sem essi tv skld hafa stai.

 

Steinn Steinarr X

16.2.2008

eir voru jafnaldrar, Steinn Steinarr og Sverrir Kristjnsson sagnfringur og bir synir borgarinnar, hvort sinn htt. Steinn var sem kunnugt er fstursonur hennar, enda framburur hans vestfirskur framan af vi, eins og ar stendur. Aftur mti var Sverrir borinn og barnfddur Reykvkingur.

Eins og fram hefur komi essum pistlum mnum um Stein, s g hann aldrei, a.m.k. ekki mr vitanlega. Og eiginlega ekkti g Sverri Kristjnsson ekki heldur. lttum vi tvisvar saman borum, en a er annar handleggur.

g tla mr ekki a fjalla um ritverk Sverris hr, en ar fr mikill hagleiksmaur ors og sgu. egar hann lst, ri 1976 tti mr strengur brostin ltu Reykjavkur. Mr var hugsa til hans og annarra, sem settu svip borgina, mean hn var enn allra augum, s unglingshnta, sem hn hefur vinlega veri. Gildir einu, tt sumir su svo miklir sveitamenn, a rugla henni saman vi rosknar hefarborgir lfunnar, hvort heldur er Temsrbkkum ea vi Tberfljt.

Settist g niur og skrifai eftirfarandi prsalj, sem svo birtist ljabk minni, Tkall rnd", um hausti. Eins og sj m, er hr skirfa anda Steins Steinarrs, enda efni rum ri hugsa, sem minning um Stein og Sverri, sem og ara, sem hfu rlt um strti borgarinnar.

 

Steinn Steinarr XI

21.2.2008

S fjlhfi og gti listamaur Steingrmur St. Th. Sigursson kom eitt sinn sem oftar fram tvarpi. umrtt skipti rddi hann um samskipti eirra Steins Steinarrs og Magnsar sgeirssonar anda. Raunar mismlti Steingrmur sig og talai um Magns . rnason listmlara sta Magnsar sgeirssonar. En au mismli stafesti hann sar vi mig samtali. essu tvarpsvitali hlt Steingrmur v fram, a um tma hefi Steinn veri svo hur dmgreind Magnsar skldskap, a hann hefi tpast birt lj, n ess, a bera a undir hann. Fr svo a lokum, a Magnsi tk a leiast etta, og tk fyrir essa jnustu" enda mat hann skldskap Steins mjg mikils og taldi a v ekki snu valdi, a bta hann.

Um a leyti, sem tttnefnt tvarpsvital vi Steingrm var flutt, tk g vitl fyrir Moggann og rddi nr eingngu vi gamla menn, sem hfu fr msu a segja, ru en eingngu sjlfum sr, svo sem alsia er meal yngra flks og mialdra. Til a f essa sgu Steingrms stafesta, og eins til a koma v prent, a Steingrmur hefi arna veri a tala um Magns sgeirsson en ekki Magns . rnason, spuri g einn vimlanda minn, Dseus Tmtheusson um etta ml. Dseus, ea Dsi, eins og hann var jafnan kallaur, var bi vinur Steins og Magsar sgeirssonar. Og hann var fljtur a stafesta frsgn Steingrms. Ekki man g nkvmlega hvenr g tk etta vital vi Dsa, sem vel a merkja fddist ri 1910 og lst ri 2003. En etta var ekki lngu fyrir aldamtin. egar arna var komi sgu var Dsi farin a tapa skammtmaminni. En hann var eldklr, egar tali barst a linum tmum.

Dsi var skldmltur vel. Hann birti stku sinnu lj tmaritum en hlt skldskap snum ltt lofti. Af kynnum mnum vi hann held g, a hann hafi meti skldgfu Steins svo mikils, a honum hafi tt a jara vi framhleypni af sinni hlfu, a flka eigin ljum. Hann var ekki einn um a, sinnar kynslar. Til a skldagfa Dsa fari ekki fram hj lesendum, langar mig til a birta hr fyrsta erindi kvi hans, Kysstu mig vor". Bi erindi og titill ljsins bera vott hinum rmantska hugbl Dsa. Gott vri, ef einhver gti sent mr a, sem kvi vantar.

 

Kysstu mig vor

eftir Dseus Tmtheusson.

 

Kysstu mig vor, komst yfir sinn dag,

kvld er g gull og reika um strtin og torgin.

Syngdu filuna na ljflingslag,

langt ti blmanum tndist a eilfu sorgin.

 

Steinn Steinarr XII

23.2.2008

ellefta pistli mnum um Stein Steinarr fjallai g um samskipti hans og Magnsar sgeirssonar. egar a spjall var komi neti, minntist g ess, a Jhann Ptursson, sem margir ekkja, sem Ja vitavr, rddi etta ml vitali vi mig, sem birtist bkinni Fr linum tmum og landi" (Skjaldborg 2002). ar spyr g hann t etta og stafestir hann, a Steinn hafi veri hur Magnsi, hva etta snertir.

sara bindi visgu Steins Steinarrs eftir Gylfa Grndal (JPV-tgfan 2001), 19. kafla, segir fr fer eirra hjna, Steins og sthildar Bjrnsdttur til Mallorcu vori 1954. au hjnin voru ekki ein fer; me eim voru eir lafur H. Einarsson kennari og fyrrnefndur Jhann Ptursson. Ekki skal s kafli rakin hr, a ru leyti en v, a ar kemur fram, a a hafi fari taugarnar Steini, a flagar hans skyldu vera vitni a v, hve hur hann var sthildi varandi erlend tunguml. Hann las a vsu ensku ltilshttar bk", en frambururinn var slakur.

Og vkur enn sgunni a Magnsi sgeirssyni. Magns lri norrnu vi Hskla slands, tt hann lyki ekki prfi fremur en margir mtir menn. Eins og ljaingar hans bera me sr, sem og vali eim ljum, sem hann ddi, var hann vel menntaur, tt prflaus vri. a var Steinn hins vegar ekki. Kjrin settu manninn mark", segir rn Arnarson lji snu um Stjna bla. Og ef til vill lrist Steini Steinarr aldrei, a meta sjlfan sig til fulls. Gui s lof, a honum skyldi gefin rjskan.

 

Steinn Steinarr XIII

29.2.2008

Furlandsst tekur hvergi sig bjartari mynd, en blma fjarlgarinnar. annig hefi lj Jnasar, g bi a heilsa, hvergi geta veri ort, nema Kaupmannahfn, en tmum skldsins var s borg slendingum tlandi sjlft. Ekkert lj slenskt kemst nr v, a teljast jkvi, tt nafn skldsins s llum ekkt. Lklega vri helst vi hfi, a kalla a jarlj, svo djpar eru rtur ess hjrtum slendinga.

Rmri ld sar, rs sland r hafi fyrir augum Stein Steinarrs, sem er heimli eftir dvl sna Mallorca. a er 26. mai ri 1954. ann dag yrkir hann lj sitt, Landsn.

Hr kveur heldur en ekki vi annan tn en hj Jnasi forum. starjtningin til fsturjararinnar og jarinnar er a snnu einlg hj bum skldunum. En mean st listaskldsins ga er sveipu rmantskum blma, og er eftir v skilyrislaus, brist s tilfinning brjsti Steins, a rtt fyrir stina, sem hann ber til fjallkonunnar, hafi au bi sna vankanta, skldi og hn. etta er starjtning rtt fyrir allt, ef svo m a ori komast. Bi eru essi lj ttjararlj. En Jnas Hallgrmsson yrkir sitt lj veruleika draumsins, mean lj Steins Steinarrs er ort veruleika vkunnar. draumsn Jnasar er sland frjls og saklaus snt me rauan skf hfu sinni og kldd peysu a htti sveitaflks ess tma. vku Steins er landi hins vegar fullrosku kona eirrar nttru, a ltt er vi hfi, a bera sgu hennar torg.

 

Steinn Steinarr XIV

1.3.2008

Sem mr gr, var gengi um gtur Kaupmannahafnar, tk g mr fer hendur Fiolestrde, sem er helsta fornbkaverslunargata borgarinnar. Erindi var, a leita a norrnum ingum knverskum ljum fr Tang-tmabilinu, en a er kennt vi keisaratt, sem rkti runum 618 til 906. etta tmabil var blmaskei knverskrar menningar og ekki sst ljlistar. Og ferin Fiolestrde var ekki til einskis; arna fann g bkina Kinesisk poesi fra T'ang-tiden, ljaingar eftir Ninu Fnss. Bkin er fr rinu 1968. Og hva skyldi etta koma Steini Steinarr vi?

J, formla bkarinnar, fjallar andinn um muninn evrpskri ljlist og knverskri. Einn helsti munurinn er, a sgn andans, a knverjar yrkja mjg um forgengileik mannlegrar tilveru, mean evrpsk skld eru rum slum snum ljum. Ekki tla g mr dul, a freista ess, a gera ttekt evrpskri ljlist. En er g ekki fr v, a hinn danski andi hafi nokku til sns mls. slenskur skldskapur er undanskilinn; hann er meira tt vi knverska ljlist en evrpska, hva etta tiltekna svi varar. Sennileg skring er s, a knversk og slensk skld bjuggu flest sveitum, ea ttu a minnsta kosti uppruna sinn ar, mean evrpsku skldin voru borgarbar. Forgengileiki lfsins er sveitamnnum jafnan ljsari en borgarbum, enda sj eir lf kvikna a vori og hnga til viar a hausti.

Steinn Steinarr er gott dmi ess, sem a framan segir. v miur hef g verk hans ekki vi hendina essa stundina og get v ekki nefnt kvein dmi. En tpast arf a bera skrt ljs a skldskap hans, til a sj, a fallvaltleiki lfsins er gjarnan innan seilingar.

 

Steinn Steinarr XV

7.3.2008

a var ekki oft, sem Steinn orti um kunningja sna a.m.k. annig a nafn eirra kmi fram. dugu ekki minna en tv lj um einn eirra, Jn Kristfer, ea Jn Sigursson, eins og hann ht rttu nafni. Kristfersnafni gaf Steinn honum, rmsins vegna v lji, sem fyrst skal n nefnt. essi lj eru; egar Jn Kristfer Sigursson lt r hfn, st Herinn bryggjunni og sng", sem birtist Spor sandi" og Hjlprisherinn biur fyrir eim synduga manni Jni Sigurssyni fyrrverandi kadett". a m sj msum kvum."

En hver var hann, essi Jn Kristfer Sigursson kadett Hernum? Hann var sinni t ekktur maur bjarlfinu Reykjavk, en Breifiringur a uppruna og tti kyn sitt m.a. a rekja til Fagureyjar, fddur 1912 en lst Reykjavk 1992. Lfshlaup hans var me lkindum vintralegt. annig var hann ekki aeins veri kadett Hjlprishernum. Hann jnai nefnilega breska hernum sari heimsstyrjldinni, mist sem korpll ea sergent, svona eftir v, hvorum hann veitti betri jnustu a og a skipti, Bretakngi ea Bakkusi konungi. Reyndar gerist hann lihlaupi fr eim bum, en a er nnur saga.

En hr skal ekki fjalla um lfshlaup Jns Kristfers kadetts smatrium, aeins vsa bkina Syndin er lvs og lipur", en ar tekur Jnas rnason kappann tali. a verur enginn svikinn af eirri lesningu.

Sjlfur naut g eirra forrttinda a kynnast Jni efri rum hans. Ekki var hann alveg httur a jna Bakkusi konungi, tt s nusta vri reyndar orin harla stopul.

a var sama hvernig st hj Jni, hann var jafnan sami sntilmaurinn framkomu og alltaf gekk hann klddur eins og greifi, enda aristkrat a elisfari. Eitt sinn gekk g fram hann, ar sem honum hafi runni brjst bekk Lkjartorgi. Slaufan og hatturinn voru vitanlega snum sta og jakkaftin eins og Haukur pressari hefi rtt loki vi a fara hndum um au.

N jja, g settist hj kappanum og vakti hann. egar hann rumskai, reisti hann hfui, sem hafi sigi niur bringu, me htignarlegum bl, leit fyrst mig, svo torgi og loks aftur mig og sagi, me ann viruleik rddinni, sem aalsmnnum einum er bl borinn: a er ekki lengur hgt a vera rni Reykjavk." Einmitt a," svarai g. Hva veldur svo hrum rlgum?" Og ekki st svari Jns kadetts: a er ekki lengur eftir einn einasti maur strtinu, sem hgt er a ra vi um Eyrbyggju, hva heldur Heimskringlu." San hn hfu aftur a bringu og kadettinn hlt n vit drauma sinna.

annig menn orti Steinn Steinarr um, v eir voru hluti af hans heimi,hans flki.

 

Steinn Steinarr XVI

8.3.2008

spjalli mnu um Stein gr, m skilja, a Jn Kristfer kadett hafi einn kunningja Steins, noti ess heiurs, a skldi hafi ort um hann tvisvar. etta er rtt a v leyti, a bi kvi Steins um kadettinn, eru ort a honum lifandi, enda tti a fyrir Jni Kristfer a liggja, a standa yfir moldum Steins. Hinu skal haldi til haga, a tvisvar orti Steinn um Jn Plson fr Hl. Sara kvi leit Jn Plsson fr Hl ekki sjlfur, a.m.k. ekki hr megin grafar, v a er minningarlj um hann. Fyrr hafi Steinn hins vegar ort um hann Har-Jns rmur" og birtist brot eirra heildarsafni v, sem kom t a Steini ltnum.

Minningarlj Steins um Jn Plsson fr Hl, Til minningar um misheppnaan tnsnilling", hefur fari fyrir brjsti sumum, en a birtist Spor sandi." Telja msir lj etta raunar ltt vi hfi. Og vst er um a; etta er nokku svo kaldranalegt erfilj. En gtum a; lji er ort varpsstl. En hinn ltni er ekki varpaur eintlu: Vort lf, vort lf, Jn Plsson", o.s.frv. arna eru rakin harla hrakleg rlg listamanns. En a leynir sr ekki, a Steinn telur sig deila essum rlgum me hinum ltna.

fjra spjalli mnu um Stein Steinarr sagi g fr eirri blingu, sem kom ljs, egar hann kom heim til gamallar vinkonu Jn Plssonar fr Hl, tfarardegi hans, Unnar Baldvinsdttur, til a gta barna hennar, svo hn kmist kirkjuna. S saga lsir tilfinningarkum og ghjrtuum manni, sem er of bldur, til a tj tilfinningar snar orru vi anna flk. Er a ekki einfaldlega a sama, sem kemur fram ljinu Til minningar um misheppnaan tnsnilling?" Og er ekki hugsanlegt, a lji s rum ri, eins konar minningarlj" um brostnar vonir eirra beggja, Jns Plssonar fr Hl og Steins Steinarrs?

 

Steinn Steinarr XVII

14.3.2008

spjalli mnu um Stein gr, m skilja, a Jn Kristfer kadett hafi einn kunningja Steins, noti ess heiurs, a skldi hafi ort um hann tvisvar. etta er rtt a v leyti, a bi kvi Steins um kadettinn, eru ort a honum lifandi, enda tti a fyrir Jni Kristfer a liggja, a standa yfir moldum Steins. Hinu skal haldi til haga, a tvisvar orti Steinn um Jn Plson fr Hl. Sara kvi leit Jn Plsson fr Hl ekki sjlfur, a.m.k. ekki hr megin grafar, v a er minningarlj um hann. Fyrr hafi Steinn hins vegar ort um hann Har-Jns rmur" og birtist brot eirra heildarsafni v, sem kom t a Steini ltnum.

Minningarlj Steins um Jn Plsson fr Hl, Til minningar um misheppnaan tnsnilling", hefur fari fyrir brjsti sumum, en a birtist Spor sandi." Telja msir lj etta raunar ltt vi hfi. Og vst er um a; etta er nokku svo kaldranalegt erfilj. En gtum a; lji er ort varpsstl. En hinn ltni er ekki varpaur eintlu: Vort lf, vort lf, Jn Plsson", o.s.frv. arna eru rakin harla hrakleg rlg listamanns. En a leynir sr ekki, a Steinn telur sig deila essum rlgum me hinum ltna.

fjra spjalli mnu um Stein Steinarr sagi g fr eirri blingu, sem kom ljs, egar hann kom heim til gamallar vinkonu Jn Plssonar fr Hl, tfarardegi hans, Unnar Baldvinsdttur, til a gta barna hennar, svo hn kmist kirkjuna. S saga lsir tilfinningarkum og ghjrtuum manni, sem er of bldur, til a tj tilfinningar snar orru vi anna flk. Er a ekki einfaldlega a sama, sem kemur fram ljinu Til minningar um misheppnaan tnsnilling?" Og er ekki hugsanlegt, a lji s rum ri, eins konar minningarlj" um brostnar vonir eirra beggja, Jns Plssonar fr Hl og Steins Steinarrs?

 

Steinn Steinarr XVIII

15.3.2008

Lj eiga a til, a la a manni undarlegum hughrifum. Auvita vera essi hughrif ekki skr, frekar en arir huglgir ttir mannlegrar tilveru. En ar me er ekki sagt, a ekki s hgt, a velta hlutunum fyrir sr. annig hafa mr jafnan tt nokkur lkindi me ljum Steins Steinarrs og snksa skldsins Gunnars Ekelf. Gunnar var rinu eldri en Steinn og lifi hann ratug. Hann telst brautryjandi mdernismans snskri ljager. mis slensk skld hafa tt eftir hann einstk lj, s.s. eins og Jhann Hjlmarsson og Einar Bragi. Sjlfur gaf g, ri 1990, t bk, me ingum mnum nokkrum lja hans. v nttin kemur", nefnist s bk, og dregur nafn sitt af einu lji, sem ar m lesa. ingu minni er a essa lei:

v nttin kemur

egar glei og harmur

hvla saman r.

sr rkkri leggjast hratt yfir

eins og klukknam

og gluggana kvikna einn af rum.

Innan eirra hefur flki bora sitt spaghett

og n ess a leia hugann a morgundeginum

sefur a brtt hvert hj ru.

v nttin kemur

a er enginn morgundagur

a er enginn borg.

Til frleiks m geta ess, a lj etta orti Ekelf talu, eftir a br einn, sem var ekki fjarri eim sta, hvar hann dvaldi, var fyrir aurskriu. Hlaust af v margra bani. En a er anna ml.

sjlfu sr er etta lj ekki lkt neinu, sem Steinn orti. Og leynist arna einhver skyldleiki. Hverfulleikakenndin essu lji Ekelfs minnir mig mjg Stein. En a vantar kaldhnina. Steinn var meistari kaldhninnar, egar hann vildi a vi hafa.

 

Steinn Steinarr XIX

21.3.2008

a hendir, a g fi vibrg fr ttingjum Steins, vi spjalli mnu um hann. Fyrir a er g akkltur. framhaldi af vangaveltum mnum um kalsku Steins 2. spjalli, ann 19. janar s.l., skrifai einn eirra mr og benti mr , a menn skyldu ekki vanmeta tt trarinnar lfi og ljum Steins. g er honum sammla; kristinnar trar gtir va ljum hans. En a fer gjarnan dult, eins og fleira eli og verkum essa margslungna manns.

N er fstudagurinn langi og v ekki r vegi, a birta Passuslm nr. 51. g er ekki fr v, a msir haldi, a etta s gamankvi, ea a minnsta kosti ort hlfkringi. En v fer fjarri, a mnu mati. Enda tt etta lj s sveipa nokku svo kruleysislegum bl ytra bori, er a rauninni trarlegt kall. Geru ekki margir sr fer Golgata, forum t, til skemmta sr yfir kvlum Krists? Og er firring okkar ekki slk, a okkur er tamt, a lta jafnvel srustu kvl nunga okkar sem hlfger leiindiog ekkert umfram a? En hr kemur lji og dmi svo hver fyrir sig.



Passuslmur nr. 51



Valhsahinni

er veri a krossfesta mann.

Og flki kaupir sr far

me strtisvagninum

til ess a horfa hann.



a er slskin og hiti,

og sjrinn er slttur og blr.



etta er laglegur maur

me miki enni

og mgult hr.



Og stlka me sgrn augu segir vi mig:



Skyldi manninum ekki leiast

a lta krossfesta sig?

 

Steinn Steinarr XX

22.3.2008

Verk Steins og raunar einnig maurinn sjlfur, hafa ori vifangsefni fjlda listamanna msum greinum. Listmlarar hafa mla myndir af honum og spreytt sig ljum hans, tnlistamenn hafa gert lg vi ljin, sum lttum dr, nnur rum anda eins og gengur. Og ekki m gleyma v, a Steinn er yrkisefni margra sklda.



bkinni 36 lj eftir Hannes Ptursson, en hn kom t hj Iunni ri 1983, er eftirfarandi lj um Stein. a er nmer 33 bkinni en ber einnig heiti Steinn, 1958". Teki skal fram, a lj etta er ort lngu eftir andlt Steins.



blum augum hans

hefur bi um sig stolt:

        N er ekkert framundan

        nema firnindi agnarinnar.

        Vel tekst mr, brur

        a brenna, smm saman, upp

        me hallmli sumra

        hri mnu og skeggrt

        me lofbur annarra

        lium mnum og beinum.

        N er ekkert framundan

        nema firnindi agnarinnar.



bregur fyrir

blum, kptum augum hans

vng blekkingarinnar

sem hann barist mti

ljsum vng

vonar, fyrirheits

Og enni hans verur sngglega

sem allt hafi tilgang:

        Lfi, a er lf

        langfer undir stjrnunum.

        A deyja, a er aeins

        hin alhvta hreyfing.




Eitt sinn hafi Steinn or v, a lj vru raun sendibrf milli sklda. Auvita er etta dulti hpin fullyring, eins og sumt, sem Steinn kastai fram, oft hlfkringi. En leynast henni viss sannindi. Ekki r vegi, a fleiri fi noti slkra sendibrfa", jafnvel tt hinn eiginlegi vitakandi s horfinn yfir muna miklu.

 

Steinn Steinarr XXI

28.3.2008

spjalli mnu um Stein, ann 8. mars. s.l. (spjalli nr. XVI) fjallai g um minningarlj hans um Jn Plsson fr Hl, sem msum ykir nokku svo kaldranalegt. En eins og g tel mig fra rk fyrir v spjalli, fjallar kvi ekki aeins um nturleg rlg Jns, heldur einnig rlg Steins sjlfs.

Minningarlj Steins um Eggert Snorra Ketilbjarnarson, sem frst me togaranum Aprl, er af allt rum toga. etta er sonnetta og lt g hana fylgja hr. Reyndar er lj etta a fyrsta, sem birtist eftir Stein prenti, en a var Lgrttu, ann 18. mars 1931. Birtist a undir nafninu Aalsteinn Kristmundsson. Steinn Steinarr var enn ekki heiminn borinn, ef svo m a ori komast. Til frleiks m geta ess, a orsteinn Gslason var tgefandi og ritstjri Lgrttu.



g minnist n vorsins bla veldi,

er vonir okkar stefndu a sama marki,

r tndust ei heimsins glaum og harki,

og hugann glddu bjrtu sumarkveldi.



n sl var ll hj fgrum lit og lnum,

og ljsins tfraglsta dularheimi.

leist burt fr lgum jararseimi,

ljssins dr, hugar-vngjum num.



g sakna n, g syrgi fagran vin,

slu inni fann g dpsta hljminn,

er hf sig yfir heimsins dgur-glys.



horfna tmans horfi g endurskin,

g heyri enn glaa, a rminn,

fr hreinni sl me hrra vona ris.





lkt v, sem gerist minningarljinu um Jn Plsson fr Hl, er a sknuurinn einn og sorgin, sem hr kemst a. Hr yrkir Steinn af hjartans einlgni; hlfkringurinn, sem gjarnan gtir ljum hans, er vsfjarri. a leynir sr ekki, a vintta eirra Steins og Eggerts Snorra hefur stai djpum rtum, enda voru eir bernskuvinir. Samband Steins og Jns fr Hl var hins vegar fyrst og fremst bjarslarkinu henni Reykjavk. ar liggur munurinn essum tveimur minningarljum.

v hefur oft veri haldi fram, a skldaferill Steins spanni aeins fjrtn r. Er mia vi tgfur fyrstu bkar hans, Rauur loginn brann, 1934 og eirrar sustu, Tminn og vatni, 1948. En minningarlji um Eggert Snorra er ort remur rum fyrir tkomu raua logans brennandi". a eitt lengir skldaferilinn, sem v nemur. Auk ess er enginn vivaningsbragur essu lji. v er mun nr, a telja, a skldferill Steins ni yfir tvo ratugi en fjrtn r. a er tpast hgt a telja a mjg skamman feril, mia vi viskei Steins, egar ess er gtt, a hann lst aeins tplega fimmtugur a aldri.

 

Steinn Steinarr XXII

29.3.2008

Kanske har du aldrig varit till" er titill bk Maj-Lis Holmberg, ar sem hn birtir ingar snar msum lja Steins Steinars, ..m. Tmanum og vatninu. (Eins og a kom t ri 1956 me 21 erindi sta 13 erindum ea kvum, eftir v, hvernig a er liti) frumtgfunni 1948. Maj-Lis Holmberg var finnlands-svi og kom bkin t Helsingfors, fyrsta tgfa ri 1973, nnur tgfa ri eftir og s rija ri 1979. Ekki er mr kunnugt um, hvort bkin hefur veri gefin t eftir a.

eftirmla bkarinnar fjallar Maj-Lis Holmberg m.a. um vangaveltur manna um tilur Tmans og vatnsins. Vsar hn v sambandi til greinar Sveins Skorra Hskuldssonar Skrni ri 1971. Er hn, eins og Sveinn Skorri, eirri skoun, a lji s ekki ort einni samfellu og v hpi, a tlka a sem starlj eiginlegri merkingu ess ors. g tek undir a.

A svo miklu leyti, sem Tminn og vatni er starlj, er a starlj, ort stinni sjlfri til vegsemdar og hverfulleikanum, sem allt eins m kalla dauann. Og eru til samstgari elskendur, egar llu er botninn hvolft? Sakar n tpast, a lesa lj Steins, stin og dauinn", sem birtist Fer n fyrirheits", 1942.



stin og dauinn

A elska er a deyja eim daua,

sem duftinu heitast ann,

a deyja er a elska hi aua,

sem enginn lifandi fann.



unglingsins starloga

og ldungsins feigargrun

er skorn af sama toga,

me samskonar tiltlun.



tt hjarta ei hamingju fyndi,

hn hlotnast v eitthvert sinn,

v dauinn er st n og yndi,

og stin er daui inn.

 

Steinn Steinarr XXIII

4.4.2008

Mr var dulti messunni spjalli mnu um Stein Steinarr laugardaginn sustu viku (XXII spjalli). a vitna g eftirmla Maj-Lis Holmberg bk hennar, Kanske har du aldrig varet till, en henni birtir hn ingar ljum eftir Stein. Vitnar hn ar til greinar eftir Svein Skorra Hskuldsson um tilur Tmans og vatnsins og segir hana hafa birtst Skrni ri 1971. etta tk g upp eftir henni spjallinu laugardaginn var. egar g svo hugist lesa greins Sveins Skorra Skrni, greip g tmt. Aftur mti skrifai hann langa og tarlega grein um tilur Tmans og vatnsins v herrans ri 1971. En hn birtist ekki Skrni, heldur afmlisriti dr. Steingrms J. orsteinssonar prfessors. Umrdd grein Sveins Skorra Hskuldssonar, egar Tminn og vatni var til, er viamikil lesning upp einar fjrutu blasur. Vert er a vekja athygli henni, fyrir , sem huga hafa tilur einstakra lja. En mig langar til a taka mr a bessaleyfi, a birta hr fyrsta lj Tmans og vatnsins snskri ingu Maj-Lis Holmberg.

 

Steinn Steinarr XXIV

5.4.2008

a er vissara a fara varlega a skilgreina lj; poems should be, not mean. a er nefnilega galdur hverju gu lji. Enda tt menn su ekki lengur bornir bl fyrir kukl, er g ekki fr v, a hitna hafi svolti undir sumum, sem ganga langt a skilgreina skldskap. Ekki ferst mr, a mtmla v, a menn fjalli um skldskap ea ara andans iju sn milli og beri jafnvel skoanir snar ar a ltandi torg. En engum dyrum skyldi loka, egar hugur manna er annars vegar, sklda sem annarra.

v kemur mr etta hug, a msir hafa ori til, a taka nokku strt upp sig varandi Tmann og vatni. Eins og g hef ur raki, hefur v gjarnan veri haldi fram, a lji s starlj, ort til einnar og smu konunnar. er eirri stareynd viki til hliar, a lj etta, ea rttara sagt ljaflokkur, er ekki ort samfellu, heldur lngum tma og a mestu birt btum, allt ar til a kom t frumger sinni ri 1948. og sar me vibtum 1956. a tilokar a vsu ekkert, en veikir neitanlega kenninguna um Tmann og vatni sem starlj hefbundnum skilningi ess ors.

En njtum vafans; hann eykur bi dpt ljsins og gti ess.

 

Steinn Steinarr XXV

11.4.2008

msir hafa ori til, a semja og flytja lg vi lj Steins Steinarrs. Sumir hafa gert a samkvmt eirri reglu, a list s eftir v betri, sem hn er sur vi alu skap. Verur hver a hafa sinn httinn . En til allrar hamingju eru hinir fleiri, sem sami hafa skemmtileg og um lei g lg vi lj Steins. M v sambandi nefna hi gta lag Ragga Bjarna vi lji Barn.

Flest lja Steins henta vel til sngs. eru au vandme farin, sem a lkum ltur. r eru fleiri en ein, hliarnar ljunum eim arna. v hafa msir fari flatt, slagarager vi lj Steins Steinarrs. En ng um a.

Bergra

ann 15. febrar s.l. hefi sngvaskldi Bergra rnadttir ori sextug, en hn lst ann 8. mars sasta ri. N hafa lg hennar, hennar eigin flutningi, veri gefin t, fimm diskar skju, og m ar heyra rmlega 100 lg. tgefandi er bka- og tnlistatgfan Dimma. Af essum rmlega 100 lgum, eru 12 vi lj eftir Stein. M ar nefna lj eins og Hin mikla gjf, Hlj streymir lindin haga og Vggugjf.

stulaust vri, a lta essa geti hr, nema sakir ess, a tlkun Bergru ljum Steins Steinarrs er mjg einlg og eftir v g, enda var hn ljasngvari srflokki.

Tvennir tnleikar hafa fari fram undanfari tilefni ess, a sextu r eru liin fr fingu Bergru. g fr sar, Grafarvogskirkju n um daginn og s ekki eftir v.

a er htt, a mla me skfusafni Bergru rnadttur, ekki aeins vi , sem unna gri tnlist, heldur einni vi adendur missa sklda, s.s. Tmasar Gumundssonar, Pls J. rdal og sast en ekki sst Steins Steinarrs.

 

Steinn Steinarr XXVI

12.4.2008

gr fjallai g um lgin hennar Bergru rnadttur vi lj Steins Steinarrs. Eins og lesendur geta s, nefndi g nokkur eirra. N hefur einn bloggvina minna vaki athygli v, a g sleppti einu fallegasta og einlgasta lagi Bergru, en a geri hn vi lji Verkamaur .


J, miki rtt, lag Bergru vi etta lj Steins er bi fallegt og einlgt. En einhvern veginn hefur mr alltaf tt etta lj Steins skera sig r ru, sem eftir hann liggur. g get ekki a v gert, a mr finnst v holur rmur. Lji birtist fyrstu bk skldsins, Rauur loginn brann, sem kom t ri 1934. a sama r var hann rekinn r Kommnstaflokknum, ar sem hann hafi veri flagi svo sem tv r. Raunar m geta ess, a upphaflega birtist lj etta Rtti, 1. hefti rsins 1933. var enn loki v verki, a sparka Steini r Kommnstaflokki slands.


Lji Verkamaur fjallar sem kunnugt er um verkamann, sem ltur hverjum degi ngja sna jningu, uns ar kemur, a stttarbrur hans rsa upp til blurgar barttu, hverri hann ltur lfi. Mr finnst etta lj vera ssalrealsk samsua, sem hefi smt sr gtlega stalnsku bkmenntariti austur Moskvu. En Steinn er ungur maur og leitandi, egar hann yrkir etta lj. Sjlfur hef g ekki r hum sli a detta essum efnum; plitskur skldskapur, srstaklega ungra og reyndra manna, er yfirleitt barnalegur.


Bergra rnadttir var hrifnm listakona og lag hennar vi Verkamanninn hans Steins er gert umbrotatmum, kenndum vi 68-kynslina. v ljsi ber a lta a.

 

Steinn Steinarr XXVII

18.4.2008

Aldrei fr a svo, a Steinn Steinarr drekkti kngsins bli, lkt og Jn Hreggvissong geri forum, ea geri ekki, eins og ar stendur. En var hann dmdur sakamaur, engu sur en kristsbndinn Rein. Um ennan dm farast Sigfsi Daasyni svo or ritger sinni, Maurinn og skldi Steinn Steinarr, sem lesa m bkinni Sigfs Daason, ritgerir og pistlr, er Forlagi gaf t ri 2000. ar segir m.a.:

ar kom a Steinn var dmdur, bi hrai og hstartti, fyrir kommistsk ofbeldisverk unni ri 1933. v nst birtir Sigfs frsgn Alublasins af essu mli, fr 27. febrar 1935, en hn hljar svo:

mnudaginn fll Hstarttardmur hinu svonefnda hakakrossmli Siglufiri. Fimm kommnistar hfu sumari 1933 rist glgakrossfna, sem blakti stng hsi ska rismannsins Siglufiri, og skori hann niur. roddur Gumundsson ht s er var fyrir hpnum. eir Steinn Steinarr skld og Eyjlfur rnason hjlpuu honum, en Gunnar Jhannsson og Aalbjrn Ptursson stu lengdar og horfu . Konsllinn kri ennan niurskur flaggsins, og voru eir roddur, Steinn og Eyjlfur dmdir riggja mnaa fangelsi, en Gunnar og Aalbjrn tveggja mnaa fangelsi fyrir a hafa veri vitundarvottar. Hstirttur breytti ekki dmi rodds, Gunnars og Aalbjarnar, en stytti fangelsisdm Steins og Eyjlfs tvo mnui. Dmurinn er ekki skilorsbundinn. essi dmur snir glgglega hverskonar rttur er til hr landi, einn fyrir verkamenn og annar fyrir burgeisa.

Og lkur hr tilvitnun Alublai.

a skal teki fram, a hvorki Steinn n flagar hans, urftu a sitja af sr essa dma. Eigi a sur ber eim heiur fyrir ann verkna, sem eir voru dmdir fyrir. v skal essu haldi til haga.

Steinn var ekki eina skldi hpi hinna dmdu; forsprakkinn, a mati hstarttar, roddur Gumundsson, sem jafnan kenndi sig vi Sand Aaldal, var sinni t ekkt skld, tt nokku hafi fennt yfir nafn hans sari rin. En a er nnur saga.

 

Steinn Steinarr XXVIII

20.4.2008

Stundum mtti tla, a rlgin hafi kmnigfu. Eins og sj m lji Steins, Hallgrmskirkja (lkan), var hann ekki par hrifinn af byggingu ess mikla mannvirkis. Kvi hljmar svo:



Hsameistari rkisins

tk handfylli sna af leir

og horfi dulrum augum

reizlur og kvara:



51x19+18-102

tkomu lt g mig

raunar ltils vara.



Ef turninnn er lrttur

hallast krinn til hgri.

Mn hugmynd er s,

a hver trappa s annarri lgri.



Hsameistari rkisins

tk handfylli sna af leir,

og Hallgrmur slugi Ptursson

kom til hans og sagi:



Hsameirstari rkisins!

Ekki meir, ekki meir!



Nei, g tla ekki a fjalla um Hallgrmskirkju Sklavruholti. ykir mr, sgulegs samhengis vegna, rtt a geta ess, a turni eirrar kirkju starfa Jn Plsson, framkvmdastjri Hins skenska bibluflags. Og er n sst a undra, tt lesendur greini ekki samhengi. En a er arna samt. annig er nefnilega ml me vexti, a ri 1976 var Jn Plsson nemandi vi hsklann Wisconsin, vestur Bandarknunum. Skldlega enkjandi ungur maur og lt sig ekki muna um, a a Tmann og vatni tungu staarmanna. ingin birtist svo tmariti hsklans, Universty Writers, umrtt r. Merkilegt m a ykja, a kpa tmaritsins er, bak og fyrir, prdd gamalli ljsmynd af kartflubndum. Slkir smamenn mundu lengi hafa sett svip sinn mannlfi, arna bkkum Vatnanna miklu. a verur ekki af eim skafi, Amerknum; eir eru praktskt enkjandi menn.



N hefur minn gamli kumpn, gert mr og lesendum essa spjalls, ann greia, a leyfa mr a birta r essari ingu. Kann g honum akkir, og ykir ekki r vegi, a byrja byrjuninni.





THE TIME AND THE WATER



1



The time is like the water

and the water is cold and deep

as is my own consciousness.



***



And the time and the water

flow randomly to perish

whitin my own consciousness



***



Ltum svo ingu Jns 14. lji Tmans og vatnsins:



14



The sunshine,

the storm,

the sea



***



I have walked in the green sand

and the green sand

was evrywhere around me

like a sea in the sea.



No



Like a numerous-winged bird

flies my hand away

into the mountain.



***



And my hand sinks

like a bomb

deep into the mountain.



Loks skal svo birt ing Jns Plssonar 21. og sasta lji Tmans og vatnsins.



21



Flowing water

rising-blue day,

voiceless night.



***



I have made my resting place

in a half-closed eye

of eternity.



***



Like astonishing flowers

grow distant worlds

out fram my long-slepping.



***



I feel the dark turn

like a metal wheel

around the axis of the light.



***



I feel times resistance

fall exhausted

through the soft water.



***

While the eternity watches

my vague dream

flowing from its eye.





Vri n ekki athugandi, a rskir bkatgefendur sfnuu saman ingum ljum Steins tilefni aldarafmlis skldsins og gfu au t?

 

Steinn Steinarr XXIX

25.4.2008

ri 1942 kom t bk Steins, Fer n fyrirheits. Nafn bkarinnar er dmigert fyrir skldi, enda notai hann a aftur, egar hann sendi fr sr heildarsafn lja sinna ri 1956, all nokku stytt.

Steinn Steinarr tti sr ekki feratlun essa heims og kri sig ekki um slkt plagg. Og honum duldist ekki, a a var ekki hans, a skipuleggja ferina, handan munnar miklu ea grufla eim stignu sporum. Hann var eins fjarri spiritisma og hgt var. Spor sandi var titill bkarinnar, sem t kom, nst undan Fer n fyrirheits.

bum essum bkatitlum felst sama hugsunin; nsta alda mir burt spor sandi og s, sem skili hefur spori eftir sig, sr tpast fyrirheit fer sinni um fjruna, a minnsta kosti ekki a, a marka hana sporum snum. rtt fyrir etta hafa ekki arir ori til ess, a marka slenska ljager sporum snum okkar tmum, me vilka htti og Steinn Steinarr. Raunar felst engin mtsgn essu; skldskapur er fjrufer, ar sem haf mtir landi og skldi a val eitt, a ganga ru hvoru hnd; hafinu, sem seiir fram lj ess, ea landinu, sem elur a.

 

Steinn Steinarr XXX

26.4.2008

spjalli mnu um Stein Steinarr, nmer XXVII, fstudaginn 18. .m. fjallai g um tttku hans v a skera niur hakakrossfnann vi bsta vararismanns jverja Siglufiri, ann 6. gst 1933. Vitnai g ar gta ritger Sigfsar Daasonar um Stein, Maurinn og skldi Steinn Steinarr, sem birtist greinasafni Sigfsar, Ritgerir og pistlar, tgefandi Forlagi ri 2000. Eins og fram kemur, bi grein Sigfsar og spjalli mnu, ht s roddur Gumundsson, sem fr fyrir eim vaska flokki ungra manna, sem skar Hitlers-flaggi niur. Mr var a hins vegar , n tilefnis r grein Sigfsar, a draga lyktun, a umrddur roddur Gumundsson, hafi veri roddur Gumundsson fr Sandi.

N hefur gtur maur og frur, bent mr , a hr er ekki rtt me fari. roddur Gumunds-son, s sem hr um rir, var verkalsleitogi Siglufiri, fddur 21. jl 1903, ltinn 3. oktber 1970. Hann sat um tma alingi. Um lei og akka essa bendingu, bist g afskunar essum leiu mistkum mnum. Eins og mr var bent , kemur hi sanna vel ljs visgu Steins eftir Gylfa Grndal. tti mr vnt um, ef lesendur brigust skjtt vi og ltu mig vita, fari g oftar me rangt ml.

En fyrst tttaka Steins fnamlinu Siglufiri er til umru, er vert a geta ess, a hann batt ekki lengi trss sitt vi kommnismann. Dvl hans Kommnistaflokki slands st aeins u..b. tv r, eins og ur hefur komi fram. Steinn Steinarr var skilyrislaus hatursmaur alls valds; mtti einu gilda, hvort a veifai hamri og sig ea hakakrossi. essu sambandi er vert a lesa vital Helga Smundssonar, sem birtist Alublainu 19. september 1956, en um sumari hafi Steinn fari frga fer til Sovtrkajanna samt fleiri listamnnum. Einnig m benda grein Steins sama blai 25. nvember 1956, ar sem skldi veitist harkalega a Sovtrkjunum fyrir innrsina Ungverjaland um hausti. Og Steinn lt ekki ar staar numi; ann 20 jl 1957 ltur hann Halldr Laxness f a vegi Alublainu, fyrir tttku hans svoklluu 6. heimsmti skunnar. ll essi ritverk er a finna heildarsafni Steins, Kvasafni og greinum.

 

Steinn Steinarr XXXI

2.5.2008

a er etta me fegur lja; tli fari ekki best v, a telja hana til litamla, rtt eins og hfgi vns ea blbrigi lita og tna. En a breytir ekki v, a a lja Steins, sem mr ykir fegurst, samt Tmanum og vatninu" er a vex eitt blm fyrir vestan", sem birtist Fer n fyrirheits"1942. Vri n frlegt a vita, hvort ekki eru einhverjir sama mli.



a vex eitt blm fyrir vestan



a vex eitt blm fyrir vestan,

og vornttin mild og g

kemur ljsum klum

og kveur v vggulj.



g ann essu eina blmi,

sem aldrei g fkk a sj.

Og anga horfir minn hugur

hljri og einmana r.



Og v geng g fr og flur

me framandi jr vi il.

a vex eitt blm fyrir vestan

og veit ekki, a g er til.



ess m til gamans geta, a mnum yngri rum, heyri g flk gera v skna, a lj etta vri ort, vegna barns, sem Steinn hefi tt meinum, vestur fjrum. a er frleit tilgta, komin fr jarbundnu flki, sem heldur, a ekki s hgt a yrkja um anna en a, sem er ea hefur veri raunheimi. Fjlmrg eirra bestu lja, sem ort hafa veri, eiga sr enga sto svo veraldlegum leiindum. Ef enginn heimur vri til, nema s, sem verur reifa, vri heldur ekki til skldskapur, n arar listir og ar af leiandi ekki tilfinningar. Lf slkum heimi vri brilegt og a tki v ekki, a fra a til bkar, nema hj skattinum.

 

Steinn Steinarr XXXII

3.5.2008

Eins og lesendur geta s, svarai orsteinn Sverrisson spjalli mnu gr. birti g lj Steins a vex eitt blm fyrir vestan", til marks um fegur sumra lja hans. Ekki mtmlti orsteinn v vali, en benti lji Hvld", sem birtist Spor sandi" ri 1940, v til sannindamerkis, a va glir gulli ljum Steins. g tek undir me orsteini, Hvld" er fagurt lj. v skal a birt hr, fyrir , sem ekki hafa lj skldsins undir hndum.



Hvld



Dnmjkum hndum strauk kuli um krnu og ax,

og kvldi st lengdar hikandi feimi og bei.

A baki okkar tndist mistri hin langfarna lei,

eins og lttstigin barnsspor rkkur hins hngandi dags.



Og vi settumst vi veginn, tveir ferlnir framandi menn,

eins og fuglar, sem ndu sinn vng yfir thfin brei.

Hve gott er a hvla sig rtt, eins og loki s lei,

tt langur og eilfur gangur bi manns enn.



g s etta lj fyrir mr, sem sambland mlverks og tnverks, heitum litum og dimmum tnum. Listgreinar vera ekki askildar, frekar en moldin og grasi

 

Steinn Steinarr XXXIII

9.5.2008

Gott lj er eins og ealvn; a arfnast ekki skringa, aeins yrstra vara.  En rtt eins og menn geta gert sr a til gamans, a kynna sr uppruna gs vns, spillir a ekki, a ekkja bakgrunn lja.  v er essa geti hr, a fyrir nokkru fjallai g um lj Steins, Til minningar um misheppnaan tnsnilling, ar sem hann minnist vinar sns Jns Plssonar fr Hl.  Anna erindi ess ljs hljar svo:

 

Oss vantai ekki viljann, tt verki reyndist lakt.

Vr ltum Tarantella,

Nocturne, La Campanella.

Svo gall vi hnishltur:

Hva hefi Friedman sagt?

 

g ver a jta, a g hef aldrei velt v srstaklega fyrir mr, hver hann var, essi Friedman, sem arna er nefndur.  En svo gerist a, eftir a g fjallai um lj Steins um Jn Plsson fr Hl, a g f tlvupst fr Ptri Kntssyni, lektor ensku vi Hskla slands, ar sem hann er a velta v fyrir sr, hver hann hafi veri, essi Friedman, sem Steinn nefnir ljinu.  Upphfust n nokkrar  vangaveltur.  Um tma leiddu r okkur slir Bellmans, en hann orti m.a. um vin sinn Friedman, sem lkt og Jn fr Hl var tnlistamaur, en dulti skjn vi hinn eina sanna tn, hvar sem hann er a finna.

N jja, samrum nafna mns vi flaga hans Hugvsindadeild kom ljs, a tvisvar fjra ratug sustu aldar, 1935 og 1938, kom  hinga til lands plskur panleikari a nafni Iganz Friedman (1882 til 1948) og hlt tnleika Reykjavk.  Hann tti me snjallari Chopin tlkendum.  Vafalaust hefur essi maur borist tal kaffihsum borgarinnar, en Steinn Steinarr var sem kunnugt er, aulsetumaur slkum stum.  J, og m raunar merkilegt heita, hafi ennan margrmaa pansnilling ekki bori gma Unuhsi, ar sem Steinn tmdi margan kaffibollann um dagana.  v skal a haft fyrir satt, a nafni minn Kntsson hafi, flagi vi sna kumpna, leyst gtuna um a, hver hann var, Friedman s, er Steinn Steinarr nefnir fyrrnefndu lji um Jn Plsson fr Hl. 

 

Steinn Steinarr XXXIV

10.5.2008

10 mai.  dag eru 68 r liin fr v Bretar hernmu sland.  Ekki er tlunin a fjalla um hernmi hr, ea hernmsrin, aeins minnast ltillega  skrif Steins, sem tengjast strsrunum hr heima og var. 

Stundum vill gleymast, a Steinn Steinarr var ekki aeins ljskld; frum hans er einnig a finna bundi ml, ar meal rjr merkilegar lsingar hans bjarbragnum henni Reykjavk hernmsrunum.  r birtust Helgarblainu hausti 1940; Haustharmar 30. september, Its a long way, 7. oktber og Sj gegn ebu 14. sama mnaar.  Allar essar greinar eru Kvasafni og greinum. a verur enginn svikinn af lestri eirra.

au eru ekki mrg, ljin, sem Steinn orti um stri ea tengslum vi a. Flest birtust au Fer n fyrirheits 1942; Hugsa til Noregs, Minnismerki ekkta hermannsins, Imperium Britannicum og Ntt kvi um stri.  Sar kom svo kvi Mr. Churchill.  m nefna lji Hugleiingar um nja heimsstyrjld, en a birtist Spor sandi.  Hi og kaldhnin sjaldan langt undan, n ess dregi s r alvru mlsins.

fyrr nefndum greinum Steins fr haustinu 1940 er eins og etta mikla skld slitinna sksla gtum Reykjavkur s  vissan htt orinn gestur framandi slum, enda tt hann reyni sem heimamaur, a halda snu striki.  a er eins og mislegt beri honum fyrir sjnir og til eyrna, sem ur hefi tt lklegra lagi.  Greinin Sj gegn ebu endar svo:

g gekk fram hj mrgum gluggum og horfi auglsingaspjld, sem eru hf ar til ess a gra strinu.  a eru meiri lifandis skpin, sem allir geta na essu stri.  g ekki vinnukonu suur Hafnarfiri, sem hefur fjgur hundru og eina krnu mnui, fyrir utan allt hitt, sem enginn veit um. Fyrir nokkrum dgum var g sjlfur nrri v binn a gra tvr krnur v a vita, hvar rsgata er. 

Svo mrg voru au or.  g er ekki fr v, a jin s enn rlti um Sklavruholti, von um, a geta grtt ltilri, v a vita, hvar rsgata er.

 

Steinn Steinarr XXXV

16.5.2008

Menn eignast sjaldnast vini kaffihsum, ef til vill kunningja; jafnvel adendur ea go, vihljendur, hugsanlega samsrisbrur, egar na skal skinn af einhverjum, sem fjarri er ea hefja glp til skjanna.  En sem sagt, vinttubndum bindast menn tpast kaffihsum, frekar en skip fr lkum slum, sem mtast framandi hfn.

Steinn Steinarr var kaffihsamaur.  eim slum tti hann sna kunningja og adendur.  Og einnig frnarlmb, egar lti var sva undan meinlegum athugasemdum.  En mr er til efs, a hann hafi veri vinmargur maur.  Fjldinn di ekki skldskap hans, mean hann lifi; sst af llu flk af hans kynsl.  Og svo hefi veri, eru vinir eitt, adendur anna.  a var helst, a yngra flki hefi mtur essu skldi, sem batt lj hugsun, sem tpast var ekkt hr norur hjara veraldar:

 

A veruleikans stund og sta

er stefnt vi hinztu skil,

v ekkert er til nema aeins a,

sem ekki er til.

 

essu erindi endar lji Andi hins lina," sem birtist Fer n fyrirheits," 1942.  Tpast er hgt, a tlast til ess, a j, sem kynslum saman hafi nrt sl sna nttrulrik og jernisstefnu bland vi rmantska upphafningu, eins tt anna og hvassara vri ort landinu sama tma, hafi d ann er orti, eins og fram kemur erindinu hr a framan.

N jja, Steinn var sem sagt kaffihsamaur.  Sustu virin orti hann ekki, a heiti gti, helst a hann setti saman vsur, sr til dgrastyttingar.  Enda tt hann vri ekki dur sem skld, nema af ungum skldum og rum sveimhugum, tti hann orinn  fnn flagsskapur", hj eim, sem urftu a gjalda nvist slkra manna gulli, ea vni, nkvmninnar vegna.  Og hann var vst ekkert a stugga vi nrkum lgfringum og heildslum, mean eir tku sr hl fr amstri dagsins og settust a sumbli.  arna var um a ra gagnkvmt, egjandi samkomulag; jnar Mammons skenktu glsin, en skldi veitti eim nrveru sna, af n sinni og orsta.

Hvernig skyldi a n aftur hljma, lji L'homme statue?"  J, a er vst svona:

 

g st miju torgi

g var tkn mn sjlfs

og flki stari og stari.

 

a okai sr nr mr

og ekkti mig til hlfs,

svo fr a fyrr en vari.

 

Mitt leyndarml er auur,

sem g lt v ekki t:

 

g er lifandi, og dauur.

 

Steinn Steinarr XXXVI

17.5.2008

Eitt eirra lja, sem Steinn birti ekki bk fyrr en Fer n fyrirheits, lj 1934 - 1954," er lji Hin mikla lest".  a hljar svo:

 

Hin mikla lest,

             sem alltaf fram hj fer,

hn flytur samt sem ur

             burt me sr,

sem fanga luktum vagni

             vitund na.

 

Sem fanga luktum vagni

            burt ig ber

bak vi a, sem var

            og a sem er.

Og gult ljs

            mun r augu skna

 

fr sversins egg,

          sem sigrar tveind na.

 

J, a er etta me tveindina; hvaa kerling skyldi a n vera?  Eins og allir arir hpar, smir sem strir, hfum vi slendingar rka tilhneigingu til a leggja herslu myndaa samstu okkar.  i viti, 17. jn og allt a.  En raun er samstaan ekki einu sinni til einstaklingum, hva heldur hpum, a n ekki s tala um heilum jum.  Steinn Steinarr er fyrstur slenskara sklda, til a benda etta.  essarar tvhyggju gtir va ljum hans; jafnvel m halda v fram, a hn sr raui rurinn verkum hans.  Ef til vill er a einmitt ess vegna, sem hann er svona dulur en um lei augljs skldskapnum, eins og vi ll essari undarlegu en um lei skru gngu okkar, fr vggu til grafar, ar sem sveri klfur loks tveind okkar.

 

Steinn Steinarr XXXVII

23.5.2008

Nst komandi sunnudag, ann 25. mai, verur liin hlf ld fr andlti Steins Steinarrs.  misir uru til a minnast hans, bi bundnu mli og lausu, sem von er, enda var a tvmlaslaust kvatt hrifarkasta skld sinnar aldar landi hr.  Einn eirra, sem skrifai minningargrein um Stein, var Sigurur A. Magnsson, en hn birtist Morgunblainu sunnudaginn 1. jn.  niurlagi minningargreinarinnar farast Siguri svo or:

 

Unga kynslin vottar Steini ekki viringu sna og akklti vegna ess a hann hafi broti gmul go ea gert yngri skldum lfi lttara.  Ef nokku er, hefur hann gert eim lfi erfiara, v hann hefur hkka marki, krafizt algers heiarleiks, hlfarlausrar sjlfsgunar og kvikullar hollustu vi listina.  Hann hefur heimta a af ungum skldum a eir su ferskir, ekki vegna ess a a nja s vinlega betra en hi eldra, heldur vegna ess a a er oftast sviknara, sannara.

 

arna hittir Sigurur A. Magnsson mark, a v undanskildu, a hpi er a fullyra, a a nja s oftast sviknara og sannara v eldra. 

 

Steinn Steinarr orti ekki af rtt, tt vopnfimur vri. Hann hafi enga rf v, a stunda leikfimifingar slarinnar frammi fyrir horfendum.  Lrviasveigs krafist hann ekki.  Hann krafist ess eins, a skilyrislaus trnaur rkti milli sklds og ljs.  Plitsk hollusta var a vkja fyrir rotlausri sannleiksleit.  Fum var a ljsara en Steini Steinarr, a hugsjnir og hugsanir fara sjaldan saman, egar stjrnml eru annars vegar.  S markashyggja, sem listir eru n ofurseldar, var honum framandi, enda fyrirbri ekkt viskei hans, nema bbransa vestur Hollywood, ar sem Laxness hafi forum gengi um strti me glampandi frgardrauma augum.  En a er nnur saga.

 

Steinn Steinarr lagi okkur sporgngumnnum snum aeins eina skyldu herar; skylduna a efast.

 

Steinn Steinarr XXXVIII

24.5.2008

Steinn Steinarr orti sr hvorki til frgar n ess veraldarframa, sem goldinn er me jnkun von um endurgreislu gulli.  Hann orti einfaldlega vegna ess, a hann gat ekki anna.  Hann var uppreisnarmaur og orin voru vopn hans, hvort heldur eim var beitt lji ea lausu mli prenti, ea til leifturskna kaffihsum, stundum af ltilli sanngirni.  En ess verur tpast krafist af strsmnnum, a spjtalg eirra og svershgg hafni jafnan ar sem skyldi.

 

En a var ekki aeins orrum kaffihsanna, a Steinn gtti ekki sanngirni um menn og mlefni.  Hann gat einnig veri heldur hvass greinum snum og vitlum, sem vi hann voru tekin, eins og g hef raunar egar fjalla ltillega um essum ttum mnum.  Steinn Steinarr var nefnilega blessunarlega laus vi ann kvilla, a vera maur gallalaus.  Eins og allir daulegir menn, var hann maur ljss og skugga. 

Ljsi, sem fr honum stafar er bjart og skrt, skuggarnir dimmir og kaldir.  annig er v oftast vari me menn, sem eru mikillar fyrirferar.  Og fyrirfer Steins, ekki aeins sklskap slendinga, heldur andlegum efnum yfirleitt, er slk, a fram hj honum verur ekki gengi.  ljsi essa er merkilegt, hversu vel yfirvldum menntamla, jafnt rkis sem borgar, tekst a skjta sr undan v, a minnast hans aldarafmlinu.  En ef til vill er gn eirra manna, sem meta lfi v einu, sem mlur og ry f granda, helsti viringarvotturinn, sem eir geta snt skldi sem Steini Steinarr.  Er hann vel a eirri viringu kominn.

 

morgun, sunnudag, er fimmtugasta rt Steins.  v sambandi er vert a benda lkru Sigurbjrns Einarssonar, sar biskups, en hn birtist sara bindi visgu Gylfa Grndal um Stein.  Um hana segir Gylfi rttilega:  Slk snilldarverk er ekki unnt a stytta ea vitna til, heldur ber a birta au heild sinni.  ljsi eirra sanninda hvet g flk til a lesa lkruna.

 

J vel minnst, visaga Steins eftir Gylfa Grndal;  g hef stku sinnum vitna til hennar ur, en ekki fjalla um hana sem slka, hva sem sar verur.  En athyglisvert er, a raun kallar Gylfi etta verk sitt ekki visgu, heldur leit a vi sklds.  Sjaldan hef g s visguritara sna vifangsefni snu slka viringu. 

 

Steinn Steinarr XXXIX

29.5.2008

Eins og g sagi spjalli mnu um Stein Steinarr ann 23. mai s.l., lagi hann okkur sporgngumnnum snum aeins eina skyldu herar; skylduna a efast.  Steinn var efahyggjumaur umfram anna.  Sumir hafa ruglast dulti rminu v sambandi og dregi trhneig hans efa.  En eim yfirsst eitt; efinn er leit og s einn leitar, sem trir.  Hinn trlausi efast hvorki n leitar; hann hafnar. 

Trarhneig Steins tti a vera ljs, hverjum eim, sem les lj hans "Kvi um Krist", er birtist bkinni "Lj".  N ykist g vita, a einhverjir bendi lji "rija brf Pls postula til Korintumanna" og telji a kollvarpa essari fullyringu minni.  En a gta lj segir mr ekki neitt um trarlf Steins, enda ort eim hlfkringi, sem honum var svo tamur, a vi hvers manns augum blasir.  En hlfkringur er hulishjpur; anna ekki. 

a hvarflar ekki a mr, a halda v fram, a Steinn hafi veri trarskld almennri merkingu ess ors.  En jafn fjarstukennt vri a halda v fram, a hann hafi veri trlaust skld.

 

Steinn Steinarr XL

31.5.2008

v miur komst g ekki tnleikana Gamla bi grkvldi, eins og fyrirhuga var, en ar voru flutt lg vi lj Steins.   En g hef mr a til afskunar, a jarskjflti rei yfir Suurland, en g b Hverageri og v ngu a snast.   Aftur mti fr dttir mn me vinkonu sinni og lkai eim vel. 

Willy Brant kansalari Vestur-skalands hr rum ur, lt eitt sinn hafa a eftir sr, a s maur, sem ekki vri blrauur bolsi snum yngri rum, vri illa innrttur, aftur mti vru vitsmunir hans ekki alveg sem skyldi, ef hann vri ekki farinn a hgja rttkninni mijum aldri.  etta er kenning t af fyrir sig og skal ekki rdd hr.  Hins vegar er a athyglisvert, a enn ann dag dag, hlfri ld eftir daua sinn, hfar Steinn Steinarr mest til ungs flks.  Hvers vegna?  Ef til vill verur eirri spurningu aldrei svara.  En grunur minn er s, a efahyggja Steins og skilyrislaus krfuharka hans eigin gar, ri hr nokkru um.

eim ljum Steins, sem ekki eru beinlnis ort til gamans, leitar hann dpri sanninda mannlegrar tilveru og kemur va vi eirri leit.  Lji "Hin mikla gjf" r bkinni "Fer n fyrirheits", 1942, er gott dmi essa:

 

Hin mikla gjf, sem mr af n er veitt

og mannleg rnshnd seint fr komist a,

er vitund ess a vera aldrei neitt.

Mn vinnulaun og sigurglei er a.

 

Margt getur ske.  Og n er heimsstr h,

og hnd hvers manns er kreppt um stl og bl.

En eitt er til, sem ei me vopni er n,

tt allra landa herir ski a v.

 

a stendur af sr allra vera gn

annarlegri rjzku, veilt og hlt,

me ln sitt og afglp forn og n,

hinn einskirveri maur:  Lfi sjlft.

 

Boskapur essa ljs er senn sannur og skilyrislaus.  Hann er svo sannur, a allir eir, sem varveita barni hjarta snu geta gert boskap ess a snum.  Aeins eir, sem gangast upp v a fullornast, eins og a er kalla, komast hj v, a skilja lji.

 

Steinn Steinarr XLI

6.6.2008

visgu Steins eftir Gylfa Grndal, seinna bindi, bls. 60 stendur eftirfarandi, ar sem fjalla er um snsk skld eim tma, sem Hannes Sigfsson og Steinn Steinarr eru Svj eftir seinna str: Vinslastur allra var hins vegar Nils Ferlin (18981961) en hann var margan htt lkur Steini Steinarr sem skld.  Kvi hans eru undarlegt sambland af vikvmni, skopi og kaldhni.  Og fylgir fleira eftir, sem ekki verur uli hr.

 

A sumu leyti get g teki undir me Gylfa, en ekki alfari.  Vissulega gtir ljum beggja essara sklda,  samblands af vikvmni, skopi og kaldhni.  Undarlegt ykir mr a ekki, lkt og Gylfa, egar hann fjallar um Ferlin.  vert mti; etta er rkrtt og fullu samrmi vi lf eirra Steins og Ferlins.  En kaldhni eirra er af lkum toga og mr finnst hn eiga sr dpri rtur ljum Steins en Nils Ferlins.  Og skyldi engan undra.  Fjlskylda Ferlins tti a vsu vi fjrhagslega erfileika a etja, eftir a hann missti fur sinn, unglingsaldri.  En a sem af v leiddi, voru hreinir smmunir, mia vi a sem Steinn mtti ola eim efnum.  Askilnaur fr foreldrum og systkinum, og a fyrir sakir ftktar, veldur slku sri slarlfi hvers barns, a hpi er a nokkru sinni gri um heilt, eins tt vikomandi barn lendi hj gu flki, eins og Steinn Steinarr vissulega geri.  a er einmitt anga, sem g hygg, a rekja megi kaldhnina, sem svo oft gtir ljum Steins og lausamli.  Og samrum var hann beinlnis frgur fyrir kaldhmru tilsvr og athugasemdir, sem undan svei.  annig tala eir einir, sem hafa djp sr a dylja.  En dmi hver fyrir sig; nokkur lja Ferlins eru til frbrum ingum Magnsar sgeirssonar.

 

En fyrst minnst er Nils Ferlin langar mig til a segja sm sgu sambandi vi hann.  Fyrir mrgum rum bj g Stokkhlmi.  Eitt sumari, sem g bj ar, starfai g hj garyrkjudeild borgarinnar hverfi, sem heitir Spnga.  Vinnuflagar mnir voru ekki beinlnis bkmenntalega enkjandi  og allt lagi me a.  En hva um a.  Dag einn, egar lti var a gera, frum vi flakk anna hverfi, ster Malm.  lkt Spnga, er a svo kalla fnt hverfi.  Segir ekki af ferum okkar, fyrr en vi komum kirkjugar, arna essu fna hverfi.  Heyri g allt einu, a versktjrinn rekur upp ramakvein og fylgdu v svikin bltsyri, enda maurinn borinn og barnfddur v gta verkamannahverfi Sder Malm, ea Sder, eins og a kallast daglegu tali, en ar voru bltsyri hr rum ur notu eins og sumir nota mola me  kaffi.  essum mnum gta verkstjra tti a minnsta tkt, a hefja nokkra setningu n bltyris. 

 

En hva skyldi hafa valdi bltsyraflaumnum etta sinn?  J, hann hafi gengi fram grf Nils Ferlins.  Hvernig djfulsins, andskotans helvti hefur eim dotti hug, a jara Nils Ferlin hr essu lka stsvarta helvtis snobbhverfi, en ekki Gmlu Klru (bohemahverfinu, ar sem Ferlin var heimavelli.)

 

essi verkstjri var ekkert fyrir bkina, frekar en arir vinnuflagar mnir etta sumari.  g efast strlega um, a hann hafi lesi eitt einasta lj eftir Nils Ferlin, nema barnaskla, skyldunnar vegna.  Hitt er svo anna ml, a auvita hefur hann heyrt lg flutt vi lj skldsins, enda lj Ferlins vinslt vifangsefni kompnista af llum gerum og sortum.  En a er aukaatrii.  Aalatrii er a, a skldi skyldi hvla innan um sna lka.  a arf ekki endilega mikla ekkingu, til a eiga sr sna eigin menningu, tt srst s.

 

Steinn Steinarr XLII

7.6.2008

Sum skld vera samvaxin ljum snum, nnur viskila vi au, eins og gengur.  mnum huga er Steinn Steinarr eitt eirra sklda, sem ekki vera greind fr ljum snum, n ljin fr skldunum.  nnur slensk skld smu nttru eru, svo dmi su tekin, eru sra Hallgrmur Ptursson, Jnas Hallgrmsson og Einar Benediktsson.    Svo eru a hin skldin, sem vera viskila vi lj sn, ekki vegna ess, a skldskapur eirra s lakari en hinna, sem a ofan eru nefndir, heldur vegan hins, a jin hefur ekki sveipa dul jsgunnar.  etta m.a. vi ndvegisskld eins og Grm Thomsen og Jhannes r Ktlum.  rtt fyrir allt er lfshlaup eirra eitt, lj eirra anna.  Svo eru a skld, sem einhvern veginn standa arna mitt milli, til a mynda Hannes Hafstein, Dav Stefnsson og Tmas Gumundsson.  Mtti nefna fleiri.

 

Mr er ljst, a essi niurrun  mtast eingngu af  mnu eigin hugarfari.  Margir eru mr v vntanlega sammla.  Vissulega vri gaman, ef eir ltu lit sitt ljs.  Vafalaust er til a mynda Dav fr Fagraskgi askiljanlegur fr ljum snum huga frra ljaunnenda.  Og hvar skyldi Jni r Vr raa niur essu samhengi?

 

Steinn Steinarr XLIII

13.6.2008

Steinn Steinarr var ekki aeins skld; hann var einnig gtur hagyringur.  Aftur mti var hann ekki stkur bindindismaur.  Eitt sinn sat hann a sumbli me sgeiri Jnssyni, jrnsmi, sem gamlir Hvergeringar kalla fyrsta Hveragerisskldi.  En a er nnur saga og verur ekki rakin hr.  Eins og gengur og gerist, tku eir drykkjubrurnir a kasta fram vsum og reyndu vitanlega ekki a gera of miki hvor r rum.  Steinn var fyrri til og kva til sgeirs:

 

a Herrans handaflaustur

hafi ei vanda skapna inn,

ig nelgdist ngu traustur

nesjamennskusvipurinn.

 

etta er nokku vel kvei, svo sem vnta mtti af skldinu.  En sgeir lt Stein ekki eiga neitt hj sr, heldur svarai a bragi:

 

Vel tks Drottni a gera gripinn,

gleymdist varla nokkur lna.

Dalamennsku sauasvipinn

svei hann inn snd na.

 

a dugir ekki alltaf a vera skld, til a kvea menn ktinn.

 

Steinn Steinarr XLIV

14.6.2008

Ljlist, tnlist og myndlist; allar eru essar greinar af sama meii.  Hrynjandi margra lja er rauninni tnlist, hvort sem ljin eru rmu ea ekki.  flestum lja Steins er hrynjandi og myndmli leynir sr ekki.  annig er Tminn og vatni sinn htt mlverk orum.

 

Sst er a undra, a msir myndlistamenn hafa stt sr vifangsefni lj Steins og ekki sst Tmann og vatni.   Ngir ar a nefna orvald Sklason, en eir Steinn voru miklir vinir.  Og enn eru listmlarar a fst vi ennan magnaaljaflokk.  annig hefur Sigurur rir n mla mynd vi hvert erindi flokksins, eins og hann birtist endanlegri ger.  Fyrirhuga er, a hann haldi sningu essum verkum snum haust.  a verur frlegt a sj afraksturinn af essari glmu myndlistamannsins vi skldi.

 

Steinn Steinarr XLV

20.6.2008

Okkur ntmamnnum httir til, a f ekki noti ess, sem vi ekki skiljum, ea a minnsta kosti teljum okkur skilja, enda tt s skilningur s oft hpnara lagi.  Okkur reynist erfitt a tra Gu, vegna ess, a vi hfum ekki rekist hann frnum vegi.  Og listir vilja vefjast fyrir okkur, nema r su settar upp formlu, a er a segja, einskonar reiknisdmi slarlfsins.

 

Fyrr vikunni fjallai g um nja tgfu starljum Pls lafssonar.  Benti g meal annars , hvernig hin svo kallaa bkmenntastofnum skilgreinir hann sem aluskld.  En hver er merking ess ors?  S v slegi upp orabk Menningarsjs, kemur eftirfarandi skring ljs:  Aluskld er rithfundur ea skld, sem fjallar helst um efni hugst alu ea tekur efninu allegan htt.  Svo mrg voru au or.

 

En hver er merking eirra?  Mr vitanlega er tpast hgt,a raa hugarefnum flks niur stttir.  Er stin hugstari kerfisfringum en afgreisluflki skverslunum?  Tpast.  Og eru heimspekilegir ankar bundnir vi heimspekinema og kennara eirra?  g held varla.

 

Skilgreiningarglair menn, sem meal annars tala um aluskld, ttu a velta fyrir sr ljager og raunar einnig rum skrifum Steins Steinarrs.  Segjum til dmis, a lji Hjlprisherinn biur fyrir eim synduga manni Jni Sigurssyni fyrrverandi kadett, s ort vi aluhfi.  Er Steinn ar me skilgreindur sem aluskld?  Ekki vantar, a hi ljinu liggi ljst fyrir hverjum sem vera skal.  En hva um Tmann og vatni?  a lj er einungis hgt a skynja; ekki skilja.  Er Steinn Steinarr aluskld, mnus Tminn og vatni og nnur au lj hans, sem fremur eru tlu lesendum til skynjunar en skilnings?

 

Vissulega getur veri bi skemmtilegt og frlegt, a setja skldskap vara samhengi.  En a breytir ekki v, a hver ntur lyktar me eigin nefi.

 

Steinn Steinarr XLVI

21.6.2008

fyrra bindi visgu Steins minnist Gylfi Grndal nokku gst Vigfsson, kunningja Steins, og segir fr v, a eir Steinn og gst hafi veri flagar vegavinnu ri 1930.  gst fddist ri 1909 en lst hrri elli ri 2000.  Hann var ratugum saman kennari Bolungarvk, en fluttist til Reykjavkur snum eftri rum, ar sem hann gerist dyravrur Hlsklabi.  g kynntist honum nokku, egar g starfai sem blaamaur Nju landi-frjlsri j, mlgagni Samtaka frjlslyndra vinstrimanna runum kringum 1970.  Hann var einn af essum reiknimeisturum stjrnmlanna, sem geta sagt fyrir um kosningarslit me frra atkva skekkju.  En a er nnur saga. 

gst fkkst nokku vi rmnager og var auk ess gtlega pennafr maur laust ml. Hafi enda fr msu a segja.  Hann var ntinn vel skrif sn, birti au gjarnan fyrst Lesbk Morgunblasins, flutti au san tvarpinu og gaf au loks t bk.  tsjnarsemi hefur aldrei tt til baga, hvorki hpi kennara n dyravara.

 

einum sagnatta sinna, er birtist bkinni Mrg eru ge guma, 1976 segir gst einmitt fr atviki, sem henti, egar eir Steinn voru saman vegavinnunni sumari 1930.  Steinn var, eins og menn vita, ekki til strranna verklegum framkvmdum.  Vinnuframlag hans vegavinnunni var v vst me allra minnsta mti.  Fr loks svo, a verkstjrinn hellti sr yfir hann a mannskapnum heyrandi og rak hann r vinnunni.  gst lsir essu vel og segir, a skldi hafi hvergi lti sr brega vi skammir verkstjrans, n heldur brottreksturinn.  A skammarrunni lokinni strunsai verkstjrinn braut, en Steinn hlt humtt eftir honum.  egar skldi ni til hins reia manns, su verkamennirnir, a eir tku tal saman, en ekki greindu eir oraskil.  En skldi kom aftur hpinn og var arna til hausts.  Og tt hann hafi unni lti fram til essa, vann hann llu minna, a sem eftir var sumars.  Var ekki anna a sj, er verkstjrinn lti sr a vel lka.

 

Nokkrum rum sar l Steinn glfinu hj gsti hlfan annan mnu, eftir a hafa misst leiguherbergi skum  auraleysis.  gst spuri hann , hvernig v hefi stai, a hann hefi haldi vinnunni arna um ri, rtt fyrir brottreksturinn.  Steinn sagi honum , a hann hefi ori ess var, a verkstjrinn var hjtrarfullur.  v neytti hann fris eftir reiilesturinn, og taldi honum tr um, a hann vri kvaskld.  Og hver vill ekki frekar njta samlyndis vi slka menn en la fyrir fjandskap eirra?

 

Steinn Steinarr XLVII

27.6.2008

Hvenr telst einstakt listaverk ea lfsverk listamanns sgilt?  eirri spurningu verur seint svara.  Ntmamenn eru sem kunnugt er, svolt sprettinum og lta sig v ekki muna um, a tala um sgild verk flks, sem enn er nnast skuskeii. Slk fullyring hltur a teljast nokku hpin.  Frumskilyri ess, a listaverk geti talist sglt, er a a lifi meal flks, kynslum eftir a hfundur ess er genginn vit feranna.  raun urfa tmarnir a hafa breyst mjg, milli ess, a listaverk verur til og ess, a hgt s a kalla a sgilt.

 

Passuslmar sra Hallgrms eru sgilt listaverk, vegna ess, a eirra verur ekki sur noti af ntmamnnum, en samtarmnnum sra Hallgrms.  Vi getum a vsu ekki sagt, a eirra s enn noti me sama htti og gerist 17. ld, til ess skortir okkur ekkingu.  En eir eru eigi a sur lifandi vitund jarinnar, tt aldir su linar fr skpun eirra og ftt me sama htti n og var dgum sra Hallgrms Pturssonar.

 

Vissulega er ekki nema hlf ld liin fr andlti Steins Steinarrs.  a telst a snnu ekki langur tmi sgu jar, jafnvel ekki jar gelgjuskeiinu, eins og vi slendingar erum msu tilliti.  En essum fimmtu rum, hafa ori slkar breytingar landinu, a mislegt, sem ur var sameiginleg ekking allra, er n horfi rkkur hins lina.  Og um lei hefur margt veri hafi til vegs, bi andlegum og veraldlegum efnum, sem menn hefu ur goldi varhug vi. Samt lifa lj Steins gu lfi me jinni.  ess vegna m hika telja au sgild. 

 

Steinn Steinarr XLVIII

28.6.2008

Halldr Laxness skrifai minningargrein um Stein og frst a vel r hendi, eins og vi var a bast.  Samt verur ekki undan v liti, a niurlag greinarinnar er svolti undarlegt.  ar segir: Karlmennskuhug, rjsku, sttfsi vi heiminn, bilgirni eins og presturinn sagi gr, essa eiginleka tti Steinn Steinarr betur tiltna en flestir menn, auk snilldarinnar.  Af hans dmi munu ung skld lra a standa sig lfinu; og smuleiis deyja.

 

Hann hafi a af a vera mti llum heimsveldunum og d glaur.  Svo mrg voru au or.

 

Hr skal sagt lti, hvort ung skld geti, ea hafi geta stt smiju Steins, hva a varar, a lra a standa sig lfinu.  S fullyring verur a teljast nokku hpin.  Hitt er vitanlega t htt, a hann hafi veri lrimeistari komandi skldakynsla v a deyja.  Svona skrifa menn einfaldlega til a bera stl sinn torg; ekki til a leita sannleikans. 

 

Vissulega er a rtt hj Laxness, a Steinn Steinarr hafi a af, a vera mti llum heimsveldunum.  a n vri; hvernig gat anna veri um mann, sem var a elislgt, a hata allt vald og draga efa allan stra sannleika?   Auvita hafnai Steinn eim stra sannleika sem hann hatai.  Halldr Laxness leitai hans hins vegar lengst af vi sinnar, jafnvel svo lkum slum, sem innan kalsku kirkjunnar og heimskommnsmans.  Fann loks sinn sannleika tninu heima, lkt og vi gerum vst flest undir hngandi haustsl.  En a er nnur saga. 

 

Fullyring Laxness um a Steinn Steinarr hafi di glaur ekki vi rk a styjast; um a vitnar vital Ingu Huldar Hkonardttur vi sthildi Bjrnsdttur, ekkju Steins. Vitali birtist bk Sigfsar Daasonar, Maurinn og skldi, Steinn Steinarr. ar segir sthildur m.a.:  Hann (Steinn) hafi skaplega lfslngun og vonai alltaf, a sr mundi batna!  g er viss um, a honum fannst hann eiga margt gert.  Hann langai svo til a lifa.  Sar sama vitali segir sthildur: Hann d a kvldi hvtasunnudags, a var fallegt dnardgur, en hann d ekki glaur.

 

Fullyring Laxness um gleirkan daua Steins Steinarrs dmir sig auvita sjlf, eins tt hn komi lipurlega t prenti.

 

Steinn Steinarr XLIX

4.7.2008

Hvenr er skldskapur sannur og hvenr ekki?  Eins og elilegt er, verur svars vi essari spurningu aeins leita hjarta ess, sem spyr.  J, og meal annarra ora; hva er sannleikur skldskap?  ar liggur heldur ekkert einfalt svar lausu.  Samt er a svo, a bar essar spurningar krefjast svars, v sannur skldskapur er anna a tvennu, innihaldsleysi ea skrum, nema hvoru tveggja s.

 

g tla mr ekki dul, a svara ofangreindum spurningum fyrir annarra hnd.  Aftur mti leyfi g mr a fullyra, a skldskapar veri ekki noti til fulls, n ess, a hver svari fyrir sig.  Skldskapur er nefnilega ekki aeins til skemmtunar, fegurarauka ea upplsingar.  Jafnvel tt hann s sannur, flytur hann engan stra sannleika.  Hann er sannastur, egar hann leitar og eim mun hrifameiri, sem hann leiir til dpri leitar hvers og eins.  Hann smlar ekki framan heiminn,  heldur leitar innsta kjarna hans.

 

hjkvmilegt hltur a a vera, a brosmildir menn eignist sr vihljendur marga, mean fir fylgi eim eftir, sem taki engin gildi n fyrirvara.  Steinn Steinarr leitai innsta kjarna mannlegrar tilveru; rjskan forai honum fr v, a leita eirrar lhylli, sem hjkvmilega leiir til skrums og innihaldleysis.  v gat hann hika enda lj sitt A fengnum skldalaunum eftirfarandi erindi:

 

v einnig g man ann lrdm, sem lfi mr kenndi,

hve lgt ea htt, sem verldin tlar mr sess:

au blkldu sannindi, a allt, sem innt er af hendi,

fugu hlutfalli borgast vi gildi ess.

 

Steinn Steinarr L

5.7.2008

Kvenmannslaus kulda og trekki,

kri g volandi.

etta er ekki, ekki, ekki,

ekki olandi.

 

annig kva Steinn Steinarr eitt sinn, vntanlega a gefnu tilefni.  slku blviri sem n er, verur ekki skrifa um mann, sem annig hefur ort.

 

Steinn Steinarr LI

11.7.2008

Br Breiafiri

 

Grnt, rautt og gult.

 

Og golan tur

aksins strum.

 

Tv flleit andlit

me augum blum

eftir mr stara

hljri spurn:

 

Hvert ertu a fara?

 

Fum er gefin s list, a gera langa sgu stutta, eins og Steinn gerir ljinu hr a ofan, en a birtist Fer n fyrirheits."  Hvort hr er sg saga jar ea einstaklings skal sagt lti, enda skiptir a ekki mli; andblrinn er hinn sami.  Og auvita skilur efahyggjumaurinn Steinn Steinarr eftir spurn lok ljsins: Hvert ertu a fara?" 

Leiin er grei ea torfr eftir atvikum, en hn er jafnan vandrtu.  annig er a oftast eim skldskap Steins, ar sem hvorki er fari me gamanml, n af rum skum ort af kvenu tilefni ytra bori mannlegar tilveru.

 

Steinn Steinarr LII

12.7.2008

Steini Steinarr var ekki gefi hjartans ltillti gagnvart eim, sem hans tmum ttust ess umkomnir, a dma rtt fr rngu heimi lista og bkmennta.   annig fkk Bjarni Benediktsson bkmenntagagnrnandi jviljans a finna fyrir varstu Steins um vitsmunalega bkmenntaumru, eftir a s fyrrnefndi hafi ltillkka Tmas Gumundsson ritdmi.  Steinn svarai umrddum skrifum Bjarna jviljanum 21. jn 1952.  Eftir a hafa lti vndinn ra gagnrnandanum, segir hann lok greinarinnar: Ekkert af essu mun nokkrum siuum manni ykja svaravert en mrgum gum ssalsista mun renna a til rifja a sj mlgagn sitt undirorpi svo marklausu bulli og mannskemmandi kjafti. 

Tu rum ur, ann 11. oktber ri 1942, hafi Sigurur Nordal fengi a kenna svipu Steins vegna efnisvalsins slenskri lestrarbk Nordals.  essum tmum var Sigurur Nordal nnast helgur maur hinum htimbruu slum slensku bkmenntastofnunarinnar.  Menn gengu fyrir horn, ef eir urftu a anda nvist hans, slk var viringin.  En a forai honum ekki undan svipuhggum Steins.  M og me fullum rtti segja, a efnisval Sigurar Nordals essa kennslubk, hafi veri harla furulegt kflum, eins og Steinn bendir .  annig m a undarlegt heita, a Nordal skuli hafa komi til hugar, a flokka grein eftir Konr Gslason sem bkmenntir.  Liggur nokku anna a baki, en a Nordal hafi spegla sig eim gta frimanni Konri Gslasyni? 

 

A v slepptu, sem Steinn segir lok greinarinnar, ar sem hann fjallar um frgang bkarinnar, segir hann lokin: g veit, a a er bi erfitt verk og vanakkltt a taka saman bk eins og essa, en a er samt sem ur mjg leiinlegt, ef v starfi arf a felast einhver neikv haldssemi ea fjlskyldusjnarmi.

 

Skyldi Steinn Steinarr hafa fgengi birt efni Lesbk Morgunblaisins n, ef hann vri lfi,  ea vera kallaur til skrafs og ragera Vsj Rkistvarpsins?  Svari hver fyrir sig.

 

Steinn Steinarr LIII

18.7.2008

Var Steinn Steinarr leitogi eirra sklda, sem nst komu eftir honum og sumir kalla atmskld?  a held g tpast.  a er n eitt t af fyrir sig, a essi s.k. atmskld, voru aldrei srstakur hpur, hva heldur skli" upp tlenskan m.  etta voru menn, sem a vsu ahylltust svipaar skoanir varandi skldskap.  eir tldu nausynlegt a losa ljlistina r vijum vanahugsunar ytra forms.  En skldskapnum hldu eir hver sna lei.

En tt Steinn hafi tpast veri leitogi eftirkomenda sinna, var hann tvmlalaust fyrirmynd eirra.  Steinn Steinarr var, eins og ur hefur komi fram essu spjalli mnu um hann, merkisberi nrrar hugsunar slenskum bkmenntum.  g er meira a segja ekki fr v, a margir hafi fylkt sr undir merki hans, n ess endilega a leggjast skldskap ea arar listir.  S efahyggja, sem hann boai leynt og ljst, er afsprengi trylltrar aldar, sem gat af sr meiri hrmungar, en menn hfu ur ekkt.  Var nema von, a gmul sannindi" vru dregin efa.

Fyrst fari er t essa slma, er vert a vekja athygli v, a ekki m rugla saman efahyggju, slkri sem Steinn ahylltist og afstishyggju hins s.k. pstmdernisma."  A snnu efaist Steinn Steinarr um margt.  En gildi mennskunnar var honum ljst.  ar af leiandi geri hann krfur, bi til sjlfs sn og annarra.  Ekkert hefi veri honum fjr, en a leggja a jfnu fjalli og hundafuna, eins og gert er innan vbanda pstmdernismans."  Til ess var sannleiksleitin einfaldlega of rkur ttur eli hans.

 

Steinn Steinarr LIV

19.7.2008

g var a bera saman efahyggju Steins og afstishyggju "pstmdernismans" spjalli mnu gr.  Munurinn er augljs; efahyggjan verur a standa kvenum grunni, afstishyggjan ekki.  vert mti arfnast hn ess beinlnis, a hafa laust undur lppum.  ess vegna getur hn ekki leitt neitt af sr, anna en skoanaleysi og ar me viringarleysi fyrir v, sem gildi hefur og jafn vel adun v, sem ltils er um vert.

Efahyggjan, eins og hn birtist m.a. verkum Steins Steinarrs, er hins vegar leit a gildum.  Hn krefst festu og skilgreiningar v, hva s vel gert og hva miur.  Efahyggjumaurinn dregur allt efa, ekki vegna ess, a hann lti niur allt sem gert er, heldur vegna ess, a hann veit, a leitin a fullkomnunni er endalaus.  Hn mun vitanlega aldrei skila eim rangri, a fullkomnunin finnist.  En svo lengi sem maurinn leitar hennar, nlgast hann hana.   Mannkyni allar framfarir v a akka, a menn hafa s, a jafnvel megi bta a, sem gott er.  a sem miur fer heimi hr, m rekja til ess, a einstaklingar ea hpar, jafnvel heilu jirnar, telja sig hafa fundi stra sannleik."  etta jafnt vi andlegum efnum sem veraldlegum.  Efahyggja manna bor vi Stein Steinarr er v beinlnis nausynleg til aukins mannlegs roska.

 

Steinn Steinarr LV

25.7.2008

Steinn Steinarr var huldumaur a elisfari.  Vst var hann fyrirferamikill kaffihsum og ess er hvergi geti, a hann hafi drukki laumi.  En hann var var um sig.  Hann tti fjlda kunningja eins og gengur.  En kunningskapur og vintta er ekki a sama.  Minningargrein hans um Magns sgeirsson, sem birtist Alublainu 11. gst 1955 ber reyndar me sr hlar tilfinningar hans gar, jafnvel svo a greina megi vinttu.  Samt sem ur er Steinn arna fyrst og fremst a minnast brur r rki andans.  hef g fyrir v traustar heimildir, a hann hafi ekki heilum sr teki, lengi eftir lt Magnsar.  Um a m raunar lesa visgu Steins eftir Gylfa Grndal, sara bindi, en ar er beinlnis haft eftir honum: Mr finnst g ekkert erindi eiga niur b san Magns d.  M vera, a Magns sgeirsson hafi veri einn um a, a vinna sr vinttu Steins til lengdar.

 

Vitanlega verur ekkert um etta fullyrt.  En mrg verka Steins bera me sr einstingsskap.  En hann var stoltur snum einstingsskap.  Eins og Laxness segir fr minningagrein sinni um Stein, drakk hann oftar kaffi r bolla komna gestsins hj Erlendi Unuhsi, en arir menn; og hvarf svo t myrkri. 

 

bernsku var Steinn Steinarr niursetningur.  Hann var a vsu svo heppinn, a lenda hj gu flki.  En a eru eftir sem ur grimm rlg, a vera viskila vi fjlskyldu sna og a sakir ftktar.  a hefur hlaupi stygg margan manninn af minna tilefni.  Hugsanlega er ar a finna skringu ess, a Steinn hleypti flki varlega a snum innra manni nema skldskap. 

 

rni Plsson prfessor sagi um brennivni, a vissulega vri a flttalei, en btti v svo vi, a margur hefi bjarga sr fltta.  a er miki til v.  En skldskapur er ekki sur greifr flttalei undan eim, sem of nrri manni vilja komast.

 

Steinn Steinarr LVI

26.7.2008

Rigning

 

Hfspor vatni,

hmbltt auga,

flaxandi fax.

 

Og hugsun mn hvarf

hinn heita jarveg,

sem hlfstroki vax.

 

En nafn mitt hlt fram

nafnlausum vegi

til nsta dags.

 

etta lj Steins er a finna kaflanum mis kvi" Kvasafni og greinum".  Getur nokkur maur ort svona, nema hann s einfari?  Mr er a nokku til efs.  En einfara er gjarnan a finna fjldanum; a er gmul saga og n. 

neitanlega leiir etta hugann a ssalrealskum" skldskap, .e.a.s. skldskap ea skldskapartilraunum, sem eiga sr flagslegar og plitskar rtur.  Svo vill til, a s sem hr skrifar er ekki alveg saklaus eim efnum sjlfur.  Steinn Steinarr var a raunar ekki heldur.  En hann x upp r v.  A vsu htti hann ekki a yrkja um mannlegt samflag, en forsendurnar uru hans eigin, ekki ess samflags, sem ort var um.  ar skilur milli.

Ssal realisminn" komst langt me, a drepa niur ljrnan ankagang heillar kynslar.  a sem kalla var skldskapur var raun meira tt vi forystugreinar dagblaa ea jafnvel einhvers konar bkhald.  Sagan er eirrar nttru, a endurtaka sig, breyttri mynd sr, bkmenntasagan ekki sur en arir hlutar hennar.  a er v htt vi, a ssal realisminn" eigi eftir a rsa upp r sinni kldu grf.  Vonandi veldur hann ekki rum eins skaa og hann geri snum tma.

tmum ssal realismans" ttu skldin a vera einskonar framlenging stjrnmlamnnum og skilyrislaust jnar eirra.  S t er liin; bili.  En skld og rithfundar hafa eignast nja herra a lta.  N er a markashyggjan sem rur.  Skldsakpur skal ar af leiandi vera aumeltur og umfram allt samrmi vi formlur, sem ganga greilega upp.  

Ekkert er ntt undir slinni, ekki heldur s aran, sem hr er lst.  Steinn Steinarr tti a til, a vera nokku vginn ritdmum.  En a var essi formleraa vanahugsun, sem hann rst gegn.  Og vissulega var hn til hans tmum.  var hn hins vegar snu afmarkaa hlfi; n nartar hjr henna gras um van vll.

 

Steinn Steinarr LVII

1.8.2008

Eir

 

Jn Sigursson, forseti, standmynd, sem steypt er eir,

og stjarna, sem vkul bldjpum kvldhimni skn.

slnuu grasinu tur hinn hvslandi eyr:

, , sem einn slbjartan vordag varst hamingja mn.

 

, herra, sem sendir oss spmenn og spekingafans,

og spansgrnu heimsins voir af volari sl.

g hef legi ggjum vi ljra hins nrka manns,

og lti mig dreyma hi fnta veraldarprjl.

 

Eitt gult og dularfullt hs stendur andspnis oss,

og enginn veit lengur til hvers a var forum reist.

En nafnlausir menn, eins og nkeypt afslttarhross,

standa nttlangt veri svo a geti sjlfu sr treyst.

 

Og nttin legst yfir hi sorgmdda sjlfsti vort.

r saltabrausleik essa heims er g kominn til n.

g veit a mitt fegursta lj hefur annar ort,

og aldrei framar mun dagurinn koma til mn.

 

Jn Sigursson, forseti, standmynd, sem steypt er eir,

hr stndum vi saman, myrkrinu, bir tveir.

 

***

 

Svo kva Steinn og ekki meira um a.

 

Steinn Steinarr LVIII

2.8.2008

S er stundum httur ja, a eigna sr menn, af eim mun meiri kafa, sem r hafa forsm meira.  etta ekki hva sst vi um listamenn.   Er etta eim mun undarlegra, sem listir eru raun aljlegar snum innsta kjarna, eim skilningi, a hver sem er getur noti eirra, hverrar jar, sem hann er.  Bach ltur annig ekkert verr  tyrkneskum eyrum en skum, enda tt hann hafi veri jverji. 

ar e tunguml er verkfri sklda og rithfunda, gefur auga lei, a agangur a verkum eirra takmarkast vi tungumlakunnttu lesenda.  Japani hefur ekki agang a Steini Steinarr, nema gegnum ingar.  Og gar ingar eru auvita tlkun skldskap en ekki afrit, yfirfrar milli mlsva.  Samt er a n svo, a skld eru sprottin upp r umhverfi snu, eins og anna flk, og verk eirra bera ess vitanlega merki.  En er a merki endilega jlegs elis?

Vissulega er Steinn Steinarr slenskt skld.  En hann hefi allt eins geta veri Mexkani ea Kanadamaur.  Enda tt sum yrkisefni hans su slenskrar nttru, eru flest eirra aljleg eli snu; gtu m..o. hafa veri ort hvar sem vri.  Ea dettur nokkrum lifandi manni hug, a einhver knjandi nausyn hafi veri a yrkja Tmann og vatni vi Laugaveginn?  Tpast.

egar llu er botninn hvoflt er Steinn Steinarr ekki aeins slenskt skld, heldur jafnframt aljlegt. 

 

Steinn Steinarr LIX

8.8.2008

Ekki arf lengi a fletta ljum ea lausamli Steins Steinarrs til a sj  fortakslausa fyrirlitningu hans ofbeldi, srstaklega egar rkisvaldi tekur a jnustu sna.  Ngir v sambandi a nefna lji Kreml:

 

Kreml 

 

Sjlfur dauinn,

sjlfur djfulinn

hefur byggt essa bergmlslausu mra.

 

Dimmir, kaldir og rir

umlykja eir

eld hatursins,

upphaf lyginnar,

mynd glpsins.

 

Dimmir, kaldir og rir

eins og Graal

- Graal hins illa.

 

Hefi ekki veri r a fulltrar slenskra stjrnvalda hefu hugsa sinn gang ur en egi var bo um Pekingfr?

 

Steinn Steinarr LX

9.8.2008

g ver a jta, a g er ekki svo frur um vi og rlg ess gta bandarksa rithfundar, Johns Steinbeck, a mr s ljst, hvar hann bar beinin.  Hitt veit g, a hann endai vina sem hnsnabndi.  a hann sammerkt me Steini Steinarr, en sustu rin sem hann lifi, var hann eins og kunnugt er, hnsnabndi suur Fossvogi.

Svo sem eins og tuttugu rum eftir daua Steinbeck, var slegi frleiksmli fyrrum granna hans.  eir voru spurir, hvort eir hefu nokku gleymt hinum frga ngranna snum.  Nei, nei, a mundu allir eftir honum John Steinbeck hnsnabnda, enda hafi maurinn veri vel ltinn sinni sveit.  Hitt kom flestum essara sveitunga hans opna skjldu, a hann hafi skrifa bkur.  Smuleiis var heimsfrg hans eim loku bk.  Hafi hann fengi bkmenntaverlaun Nobels.

 N er Steinn Steinarr hnsnabndi Fossvoginum llum gleymdur.  Aftur mti lifir nafni hans skldi gu lfi vitund jarinnar.  a er ekki sama, hvar menn tna eggin undan pddunum.

 

Steinn Steinarr LXI

16.8.2008

Don Quijte varpar vindmyllurnar

 

g, hinn aumkunarveri riddari rttltisins,

g, hinn hrmulegi og skoplegi verjandi sakleysisins

segi vi yur:

 

Sj!

Hr mun n barizt vera.

 

Minn Herra gaf mr hatri til lyginnar,

minn Herra kenndi mr a ekkja lygina,

hvaa dularbningi sem hn bst.

 

Minn Herra li mr fulltingi sannleikans,

hins hreina, djpa, eilfa sannleika,

sem g aeins skynja til hlfs.

 

Me hlfum sannleika berst g gegn algerri lygi.

***

Ha, plitk? 

 

Steinn Steinarr LXII

16.8.2008

sasta ri voru tvr aldir linar fr fingu Jnasar Hallgrmssonar.  ess var a vonum veglega minnst og ltu opinberir ailar ekki sitt eftir liggja eim efnum.  N, aldarafmli Steins Steinarrs, bregur hins vegar svo undarlega vi, a rki og borg sameinast gninni.  Sjlfur vakti g athygli stjrnmlamanna essum tmamtum, svo mr er fullkunnugt um, a au hafa ekki fari fram hj eim.  Allir voru eir sammla um, a vert vri a minnast tmamtanna.  Hva veldur gn eirra? 

 

Steinn Steinarr LXIII

22.8.2008

sustu viku var g a velta v fyrir mr, hvers vegna opinberir ailar gera ekkert til a minnast aldarafmlis Steins, eftir allt tilstandi tveggja alda afmli Jnasar Hallgrmssonar ri 2007.  Auvita hef g ekki fundi essu nokkra skringu.  sakar ekki a velta mlinu fyrir sr.

Vitanlega er g ekki a agnast t htarhldin til heiurs Jnasi; n ekki vri.  eir Jnas Hallgrmsson og Steinn Steinarr eiga a sammerkt, a bir vega eir a yfirvldum sns tma, hvor me snum htti.  Hj Jnasi eru a dnsk stjrnvld, sem f baukinn, mean Steinn veitist a slenskum stjrnarherrum og plitkusum, sem near stu metorastiganum, en langai auvita skpin ll upp hrri skr.  a er langt um lii san Jnas dr fjaurpenna yfir rk.  Danskurinn er ekki lengur hr.  Aftur mti sitja hr enn a vldum, a.m.k. megin drttum, smu valdaflin og Steinn hddi huglega fyrir ekki svo lngu san.  a skyldi ekki hugsast, a essi fl telji, sjlfra sn vegna, best a breia gn yfir minningu Steins?  Enn spyr s, sem ekki veit.  Hitt veit g, a allt sna skringu, hvort heldur a er gert ea gert lti.

Auvita m ekki gleyma eim mguleika essu sambandi, a stjrnmlamnnum hafi einfaldlega yfirsst aldarafmli Steins.  Ef til vill veit enginn menntamlaruneytinu ea menningarmlanefnd Reykjavkurborgar, a Steinn Steinarr hafi nokkru sinni veri til.  Hann var j a eigin sgn aeins til eigin lji."  a skyldi aldrei hafa tt a taka au or skldsins bkstaflega.  Hva veit g, ffrur maurinn?

 

Steinn Steinarr LXIV

30.8.2008

Skldskapur er tvhfa skepna, annar hausinn hefur htt torgum en hinn stundar feluleik.  essa gtir va skldskap Steins og ekki sur v, sem hann ltur hafa eftir sr blaavitlum og greinum.  ri 1950, segir hann t.d. blaagrein, sem sj m Kvasafni og greinum:" 

g veit sralti um essa svoklluu ljlist.  Samt tri g v, a Matthas gamli og Einar Ben. hafi veri drleg skld -- og san ekkert.  Mr er skiljanlegt, hvers vegna engir komu eirra sta.  A vsu hefur vinur minn, Sigurur Jnasson, tskrt etta fyrir mr, en a er dularfulls elis og verur ekki nnar tilgreint hr.  Einnig tri g v, a til su skld tlndum, en a eru undarlegir menn og ekki vi alu hfi.  Um gildi ljlistar, andlegt ea lkamlegt, get g ekkert sagt me neinni vissu.  Heyrt hef g raunar, a bndur afskekktum sveitum kunni enn feinar vsur, sem eir hafa sjlfir ort, en hr Reykjavk hef g aldrei heyrt drukkinn mann hafa yfir kvi san hausti 1933."

Svo mrg voru au or og ber a taka bkstaflega a htti Steins.  Sjlfur hef g aldrei vita til ess, a slendingar  hampi  ljlist srstaklega, nema til a verma hjrtu kvenna ea argarasast plitk og oftast me stulum og hfustfum.  Er a a vonum, v umrdd j er svo veraldlega enkjandi, a hn telur jafnvel hamingju sna mlanlega ltrum eins og mjlk.  Skyldi a ekki bara vera rtt hj Steini, a drukkinn maur hafi sast haft yfir kvi slandi hausti 1933.  Sennilega hefur etta veri um mnaarmtin september/oktber.

 

Steinn Steinarr LXV

5.9.2008

Hv skyldi Steinn Steinarr vera svo mrgum hugstur, sem raun ber vitni?  Svari hver fyrir sig.  Hva mig varar, uru lj hans og lausaml fyrst til a grpa hug minn egar g var milli tektar og tvtugs.  ar vi bttist, a g var svo heppinn, a kynnast msum, sem ekkt hfu Stein. Me asto essa flks, fkk g ef til vill gleggri sn hann, en ara , sem aldrei hafa vegi mnum ori lifanda lfi.  v fr a svo, a skldi og verk ess fust saman huga mr.  ar milli hefur ekki slitna san.

a hefur vntanlega ekki fari milli mla essu spjalli mnu um Stein, a g set hann ndvegi slenskra sklda, allar gtur fr v hann birti fyrst lj sn fjra ratug sustu aldar og til essa dags.  En lkt flestum rum skldum, er lf hans og verk svo samtengd, a tpast verur sundur greint.  a er ekki mitt a meta, hver ea hva mtar mnnum rlg.  En egar llu er botninn hvolft er vi Steins, rkelkni hans, bitur en um lei buga stolt strsta skpunarverki, sem eftir hann liggur og rjfandi hluti skldskapar hans. 

Af eldri skldum eirrar nttru, a lf eirra og lj veri ekki sundur skili, koma upp hugann eir sra Hallgrmur Ptursson, Blu-Hjlmar og Stephan G.  Og m ekki gleyma samtarmanni Steins, Vilhjlmi fr Skholti.  Lfsrur essara allra sklda er lkum rum spunninn, bi Steins og eirra sem a framan eru nefndir.  En a er galdur honum hj eim llum, eins og verkum eirra.

 

Steinn Steinarr LXVI

12.9.2008

msum kvum" Steins birtist stutt lj, sem hann kallar einfaldlega Afmlisvsu" og ltur ess geti innan sviga fyrir nean titil, a ort s til fornbkasala.  Kvi er svona:

 

N er dimmt Npufelli,

n er hljtt um Sklholtssta,

Hlar gmlu hrri elli

horfa prest sinn mylja ta,

loks er andinn lagur a velli,

ljsi slokkna - ng um a.

 

En , sem ktur kaupir og selur

kverin fornu snj og l,

veizti, a hljlt hj r dvelur

heimsins gleymda tign og skr?

mean pening minn telur

mundu a etta er dr b.

 

Svo mrg voru au or.  Lengi hefur mig langa til a vita, um hvern s ort.  Helst dettur mr Gumundur Gamalelsson hug v sambandi, en hann rak um langt skei fornbkaverslun Lkjargtu 6A.  Sar tk Jhann Ptursson rithfundur, oftast kenndur vi vitavrslu, vi essari verslun og gti svo sem einnig komi til greina essu sambandi.  Er einhver lesandi svo frur, a geta svala forvitni minni? 

 

Steinn Steinarr LXVII

19.9.2008

ri 1933 kom t einhver s yndlasta ljabk, sem enn ann dag dag hefur komi fyrir sjnir slendinga.  Hr g vi Fgru verld", Tmasar Gumudssonar.  nnur eins ljrn hugljmun hafi ekki gripi jina, san Dav fr Fagraskgi hf sig til flugs snum Svrtu fjrum" ri 1919.

Tveimur rum eftir tgfu Fgru veraldar", .e. ri 1935, samykkti borgarstjrn Reykjavkur, a tillgu nokkurra mlsmetandi sklda og menntamanna, a veita Tmasi 3000 krna styrk til utanfarar.  San hefur Tmas Gumundsson veri hi opinbera borgarskld Reykjavkur, me kvenum greini.

Eins og g hef ur fjalla um bi hr blogginu" og var, er ekki allt sem snist eim efnum.  Tmas var nefnilega ekki a borgarskld, sem margur hyggur.  ekktasta Reykjavkurlji snu, Austurstrti", kemst hann m.a. svo a ori:

Og jafnvel gamlir smastaurar syngja,

slskininu og vera grnir aftur."

Svona yrkir enginn, nema s, sem rtur snar a rekja til sveita, eins og Tmas geri.  Hin raunverulegu borgarskld Reykjavkur 20. ld, voru auvita Steinn Steinarr og Vilhjlmur fr Skholti.  eir ttu a hins vegar sammerkt, a vera ekki hallir undir Sjlfstisflokkinn, eins og Tmas Gumundsson.  Og a var s flokkur, me fulltingi Morgunblasins og sklakerfisins, sem geri Tmas a borgarskldi.  Vi hin, nutum einfaldlega lja hans eigin forsendum og t fr eim sjlfum, allri eirra fegur og trleika.  Og gerum enn.

ttunda ratug sustu aldar var Tmasi reist stytta Austurstrti.  etta var ltil brjstmynd hum stalli.  Skldi var enn ferli um binn og bar sig vel, rtt fyrir han aldur.  Hann gekk hnarreistur um gtur og torg.  essu var ekki annig vari, egar hann neyddist til a ganga fram hj styttunni eirri arna.  g var nokkrum sinnum vitni a essu.  egar Tmas nlgaist styttuna, fr hann allur keng og hraai sr sem mest hann mtti burtu.  a var engu lkara, en honum tti hausinn stallinum senda sr illyrmislegt augnar.  Sar hurfu eir bir af gtum borgarinnar, skldi og hausinn.

En n hafa borgarfulltrar Sjlfstisflokksins lagt til, a enn veri komi upp styttu af Tmasi Gumundssyni.  Minnihlutamenn borgarstjrn benda , a a vri meira takt vi tmann, a reisa honum minnismerki me rum htti og Mogginn tekur undir a leiara gr.  En a er eins og enginn, hvorki Moggamenn, n meirihlutamenn ea fulltrar minni hlutans borgarstjrn viti af v, a r er aldarafmli Steins Steinarrs.  tlar etta flk, a fagna eim merku tmamtum menningarsgu lands og borgar, me v a reisa minnismerki um Tmas Gumundsson?

 

Steinn Steinarr LXVIII

27.9.2008

Kiljunni," bkmenntatti Rkissjnvarpsins, hlt stjrnandi ttarins, Egill Helgason v fram um daginn, a seinustu virin hafi Steinn Steinarr veri stkur hgrimaur," eins og hann komst a ori.   v er ekki a neita, a essi skoun Egils kom mr vart, enda veit g ekki, hva maurinn hefur fyrir sr.  Tpast dregur hann essa lyktun um plitskar skoanir Steins t fr frgri gagnrni hans Sovtrkin og innrs eirra Ungverjaland 1956 ea gagnrni hann Halldr Laxness fyrir a fara s.k. Heimsmt skunnar" Moskvu ri eftir innrsina.   Hvoru tveggja var mjg gagnrnt af eim vinstri mnnum hrlendis, sem ekki voru bundnir klafa stalnisks rtttrnaar Kristins E. Andrssonar og flaga.

Hva sem v lur, arf ekki srlega nkvman lestur verkum Steins, hvorki ljum hans n lausu mli, til a sj, a meint hgri mennska" hans ekki vi rk a styjast.  Vonandi hefur Egill einfaldlega veri a tala fyrir hljnemann, eins og vera vill slkum ttum.  a minnsta tla g rtt a vona, a nafn Steins Steinarrs veri ekki nota til a endurvekja kalda stri slenskri bkmenntaumru.  Ng er n samt.

 

Steinn Steinarr LXIX

4.10.2008

Mnudaginn, ann 13. oktber verur ld liin fr fingu Steins Steinarss.  a sem af er essu ri, hef g fjalla um hann og verk hans um helgar hr essu spjalli.  Vegna aldarafmlisins mun g hins vegar birta nsta spjall um skldi afmlisdaginn.  Og er ml a linni. 

En meal annarra ora; a er miki tala um kreppu.  ur var mynd mnnum tm tungu.  Engum var tla a vera eitt ea neitt, a eina sem skipti mli, var a myndin vri lagi.  Og er g alls frur um, vi hva var tt.  Skyldi aldrei vera, a skringar vri a leita lji Steins,  

Hmarksver bkum"  

Hmarksver bkum,

blheit kona,

barn sveit.

 

dag hef g seti

sundbol og lesi

r sustu leit".

 

Og allt sem g vissi

var mynd ess hlutar

sem enginn veit.

 

Steinn Steinarr LXX

13.10.2008

Hver var hann, essi ungi Dalamaur, me verstfirskt bl um, sem tk a arka um gtur Reykjavkur byrjun fjra ratugs sustu aldar og hefja hvassar orrur kaffihsum?  Og hvern mann hafi hann a geyma?  Var hjarta hans biturt?

           

Vissulega m kasta slkum spurningum fram hausthmi.  En myrkri er ekki fjarri hminu.  a er v vissara, a hver svari fyrir sig; hafi sna eigin gltu a lsa sr til skilnings. 

           

kirkjubkinni fyrir vestan var drengurinn skrur Aalsteinn Kristmundsson.  Skrnarnafni er senn gfugt og hart.  En hinum unga manni hefur snilega ekki tt harkan v ng, v egar hann tk sr sti hllu Braga, herti hann enn nafninu.  aan fr ht hann Steinn Steinarr.  Hina ytri gfgi lt hann sr lttu rmi liggja, en harkan; hn skyldi standa fyrir snum.

           

g hygg a Steinn hafi veri mjg krfuharur maur, jafnt sjlfan sig sem ara.  Skldskapur hans er meitlaur; honum gtir hvergi flausturs.  Allt er ar hnitmia.  En um lei og skldinu var tamt a beita sig aga vi bkmenntaiju sna, fr ar bitur maur.  a sna mrg verka hans og um a ber llum eim, sem hann ekktu saman. 

           

Reyndar er bitur Steins ekkert undrunarefni.  egar bernsku mtti hann ola au grimmu rlg, a vera niursetningur.  Hann hlaut a vsu gott atlti hj eim, sem fstruu hann.  En smn niursetninga var slk, a meira a segja eim sjlfum tkst sjaldnast, a koma orum a henni.  etta mttu eir hugleia, sem n hafa endurvaki hreppaflutningana, me v a senda rvasa gamalmenni landshlutanna milli,  til a lta au deyja drottni snum jafnvel fjarri maka og rum stvinum.

           

Steini Steinarr var mld rjska bl borin.  En ngi hn honum til a sigrast grimmum rlgum bernskunnar ea fylgdi niurlgingin honum ef til vill vina t?  essu er ekki ausvara.  Ofan hreppaflutningana bttist, a Steinn var aldrei heilsuhraustur og fjarri v a vera, a sem kalla er verkmaur.  Honum var v raun um megn, a vinna fyrir sr, tt hann reyndi a, snum yngri rum.  Og menntavegurinn var ekki greiur ftkum einstingi fyrri hluta sustu aldar.

           

Hva var til bjargar, essum einstingi grsteindum strtum framandi borgar?  v svarar hann sjlfur lokalji bkarinnar Fer n fyrirheits.  a heitir Undirskrift og hljmar svo:

 

Lesendum essarar bkar, ef einhverjir eru,

hef g ekkert frekar a segja raun og veru.

Sj, hr er g sjlfur, og etta er allur minn auur,

hi eina, sem g hef a bja lifandi og dauur.

 

g veit, a i telji mig aldrei ykkar hpi

og tli mig skringilegt sambland af fanti og glpi.

g er langt a kominn r heimkynnum nidimmrar ntur,

og niur myrkursins djp liggja enn mnar rtur.

 

g ber ess a sjlfsgu vilangt brigult merki,

v rlg hvers manns gefa lit sinn og hljm sinn hans verki:

a var lti um drir og nsta naumt fyrir andann.

Mitt nafn er Steinn Steinarr, skld.  g kvast vi fjandann.

 

 

a var rjskan, sem hlt Steini Steinarr floti allt hans lf.  ess skyldi j hans minnast me viringu og lta um lei eigin barm.

           

En jafn gt og rjskan er bgstddum mnnum, dugir hn skammt rki andans, nema til rngra verka.  Og v er a, a Steinn var ekki aeins rjskur maur svo af bar; hann var einnig leitandi sl me rka rttltiskennd og djpan skilning mannlegri tilveru og essu undarlega eli hennar, sem frekar er til ess falli, a varpa fram spurningum en svrum. 

           

Steinn Steinarr var Chaplin gtunnar og Skrates kaffihsanna.  En hvort heldur arka var um gtur ea kaffi Hressingarsklanum yljai mnnum og ef til vill dulti styrkt til bragbtis, var hi orsnjalla skld jafnan sveipa hulishjpi.  g hef fyrr sagt fr v, essu spjalli mnu um Stein, hversu tvskiptur maur hann var; skrafingum var hann hrkur alls fagnaar, tt oft vri stutt biturina.  En mannlegum samskiptum var einlgnin honum tmust, egar tveir ttu hlut.  En a breytir ekki v, a ljavef hans, er einlgnin sterkasti rurinn.  Hiri g ekki um, a fra rk fyrir v.

           

Vaknar n s spurning, hva Steinn Steinarr hafi veri slenskri ljager og ar me slenskri menningu.  Skal v sambandi gripi til sgildrar mtsagnar lji hans sjlfs,  Hin mikla gjf,  en lokaerindi ess hljar svo:

  

a stendur af sr allra vera gn

annarlegri rjzku, veilt og hlft,

me ln sitt og afglp forn og n,

hinn einskisveri maur:  Lfi sjlft.

           

 

annig kemur Steinn mr fyrir sjnir; hinn einskisveri maur:  Lfi sjlft.  Maurinn sjlfur er aeins hjm ea hismi utan um ann kjarna, sem lf hans er; st hans og hatur, bitur og glei, verk hans og ijuleysi, leit hans, sannfring, tr.  Og a er essu vfema lfi, sem vi mtumst krossgtum, eins tt leiir okkar hafi raun aldrei legi saman.  suma kstum vi kveju, ara ekki, lifandi ea daua. 

           

a er langt san leiir okkar Steins Steinarrs lgu saman slkum krossgtum.  Og hfum ekki ori viskila san.  A vsu hef g um skei netjast verkum annarra sklda og listamanna rum greinum.  En Steinn hefur aldrei veri mr fjarri, fr v fundum okkar bar fyrst saman.  Hvers vegna?

           

g get lesi mis skld mr til ngju og roska.  En mrg lja Steins hafa a umfram lj annarra sklda, sem g ekki, a g f ekki einungis noti eirra; au varpa fram einhverri eirri spurn, sem g ver a leita svara vi.  Er etta vegna ess, a au eru aldarspegill?  A hluta til.  er etta enn frekar fyrir sk, a essum ljum Steins hljmar rdd hins s leitandi mannsanda, me llum hans kostum og llum hans gllum, allri hann str og allri hans sm.  Og annig fram. 

           

N egar ess er minnst, a ld er liin fr fingu skldsins og hlf ld fr daua hans, gerast au tindi, a a er a renna upp fyrir jinni, a hn lifir ekki lengur sjlfsblekkingum, svo sem hn hefur lengi gert.  a er ekki lengur myndin, sem skiptir mli, heldur myndin sjlf, maurinn allri sinni nekt, me birtu og skuggum.  Og ef til vill ekki r vegi, a ljka essum ftklegu vangaveltum um skldi og manninn Stein Steinarr, me lji hans, Afturhvarf

  

, grna jr, mjka, raka mold,

sem myrkur langrar ntur huldi sn.

g er itt barn, sem villtist langt r lei,

og loksins kem g aftur heim til n.

 

g viurkenni mna synd og sekt:

g sveikst fr llum skyldum heivirs manns

og elti vafurloga heimsku og hjms

um hrjstur naktra kletta og aunir sands.

 

Mitt flk, mitt land, minn himinn og mitt haf!

Heim kemst a lokum allt, sem burtu fer.

g drpi hfi reyttu gn og bn:

ert g sjlfur.  Fyrirgefu mr!

 





Aftur forsu